İçeriğe geç
Mantar keşfet
Ölüm mantarı (Amanita phalloides)
Holger Krisp · CC BY 3.0
Ölümcül zehirli

Ölüm mantarı

Amanita phalloides · Amanitaceae

Bilinen en zehirli mantar.

FamilyaAmanitaceae
MevsimTem–Kas
Spor iziBeyaz
Şapka çapı5–15 cm
Türkiye kaydı31 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumÖlümcül zehirli

Bilinen en zehirli mantar. Dünyada mantar kaynaklı ölümlerin büyük çoğunluğundan, Türkiye'de de ölümcül zehirlenmelerin yaklaşık %90'ından sorumlu tutulur. Zehri (amatoksinler) pişirmek, kurutmak ya da dondurmakla yok olmaz. Yarım şapkası bir yetişkini öldürmeye yeter. 1994 Kasım'ında İstanbul'da 20'den fazla kişinin ölümüne yol açmıştır.

Diğer adları: köygöçüren, evcikkıran, ölüm meleği

Ölüm mantarı

Nasıl tanınır?

Ölüm mantarı parça parça

Spor izi: Beyaz Gençken belirsiz, sonra bal gibi tatlı; yaşlıda boğucu, iğrenç tatlımsı. Tadına bakılmaz.

Şapka — Ölüm mantarı
Şapka5–15 cm; önce yarım küre, sonra yayvan. Soluk yeşil, sarımsı yeşil, zeytin yeşili, bronz; nadiren tamamen beyaz. Kenara doğru açılır, koyu ince çizgiler olabilir; ıslakken yapışkan, kolayca soyulur (soyulması güvenlik işareti DEĞİLDİR).
Lameller — Ölüm mantarı
LamellerLameller beyaz ve sapa serbest; yaşlansa da beyaz kalır.
Sap — Ölüm mantarı
SapBeyaz, çoğu zaman şapka renginde ince çizgili; dibi soğan gibi şişkin.
Halka — Ölüm mantarı
HalkaSapın üst kısmında sarkık, zar gibi beyaz halka (sonradan kopabilir).
Volva — sap dibindeki kese — Ölüm mantarı
Volva — sap dibindeki keseVAR: sap dibinde toprağa gömülü, torba gibi beyaz kese. Mantarı kesmeden, dibini kazarak çıkarmadan bakılmaz — en önemli işaret.

Ne zaman, nerede

Tem–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Temmevsimde
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Ölüm mantarı yaz başı ve sonbaharda ormanlarda sık görülür; ölüm mantarı Avrupa'da temmuz–kasım arasında çıkar. Ölüm mantarının Türkiye GBIF kayıtları ağustos ve ekim–kasımda yoğundur.

Ölüm mantarı nerede yetişir?

Ölüm mantarı yapraklı ağaçlarla, en çok meşe altında, ayrıca kayın, kestane, at kestanesi, huş, fındık, gürgen, bazen çam ve ladin altında çıkar. Ölüm mantarı kökenini Avrupa'dan alır ve ağaç dikimiyle başka kıtalara taşınmıştır.

Türkiye'de

Ölüm mantarı Türkiye'nin her yanındaki ormanlarda görülebilir; ölüm mantarının GBIF kayıtları en çok Artvin, İstanbul ve Yalova'dadır.

  • İstanbul15
  • Kocaeli3
  • Kırklareli3
  • Bolu2
  • Trabzon2
  • Osmaniye1
  • İzmir1
  • Kastamonu1

Haritamızdaki 31 gözlem (GBIF, iNaturalist). Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Ölüm mantarı için son gözlemler

Haritada gör

Doğal ortamında — Ölüm mantarı
Doğal ortamında
Doğal ortamında — Ölüm mantarı
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Ölüm mantarı
Ölüm mantarı
Kültür mantarı
Kültür mantarı
Yenen tür

Kültür mantarı Agaricus bisporus

Agaricus'un lamelleri pembeden kahveye döner, volvası yoktur. Ölüm mantarının lamelleri her zaman beyazdır. Açılmamış genç şapkada lamel görünmez: tehlike burada.

Yenen tür

Saman mantarı Volvariella volvacea

Onun da volvası vardır ama halkası yoktur. Bu benzerlik ölümlerin önemli nedenlerinden biridir.

Yenen tür

Yeşil kırılgan mantar Russula virescens

Yeşil şapkalı Russula'ların eti tebeşir gibi kırılır; ne halka ne volva vardır.

Zehirli

Sarı şövalye mantarı Tricholoma equestre

Eskiden yenen sanılırdı, bugün zehirli kabul edilir (art arda yenince kas hasarı). Halka ve volva yoktur.

Yenmez

Sahte ölüm mantarı Amanita citrina

Şapkada krem lekeler, dibinde açık torba yerine kenarlı bir soğan; çiğ patates kokar.

Zehirli maddeler

Ölüm mantarının etken zehirleri amatoksinler (başlıcası α-amanitin; RNA polimeraz II'yi baskılar) ve fallotoksinlerdir (fallodin). Ölüm mantarının zehirleri ısıya dayanıklıdır. Kaynak

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar (7)
Fotoğraf kaynakları (10)