İçeriğe geç
Mantar keşfet
Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), genel görünüş
Tomasz Sobczak · CC BY-SA 4.0
Zehirli

Sararan çayır mantarı

Agaricus xanthodermus · Agaricaceae

Kültür ve çayır mantarına çok benzeyen, beyaz şapkalı ve pembe-kahve lamelli zehirli bir Agaricus.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü5 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaAgaricaceae
MevsimMay, Eki–Kas
Spor iziKoyu kahve
Şapka çapı5–15 cm
Sap boyu5–15 cm
Türkiye kaydı1 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumZehirli

Kültür ve çayır mantarına çok benzeyen, beyaz şapkalı ve pembe-kahve lamelli zehirli bir Agaricus. Şapkası ya da sap dibi çizilince hemen parlak krom sarısına döner ve mürekkep ya da fenol gibi kötü kokar.

Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Sararan çayır mantarı parça parça

Volva yok Spor izi: Koyu kahve Mürekkep, fenol ya da hastane dezenfektanını andıran hoş olmayan koku; pişerken belirginleşir.

Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), genel görünüş
Şapka5–15 cm, gençken köşeli-dışbükey, sonra yayvan; beyaz ile gri-beyaz, çizilince ya da ezilince hemen parlak sarıya döner.
Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSerbest, sık lameller; önce açık pembe, sonra çikolata kahvesi.
Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), sap ve sap dibi
Sap5–15 cm, beyaz, dipte hafif yumrulu; sap dibi kesilince eti krom sarısına döner.
Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), sap ve sap dibi
HalkaBüyük, beyaz, iki katlı sarkık halka; alt yüzü kenarında kalınlaşmış.

Ne zaman, nerede

May, Eki–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. Maymevsimde
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eyl
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Agaricus xanthodermus yaz sonundan sonbahara kadar çıkar; Türkiye'deki az sayıdaki GBIF kaydı ekim–kasım ve mayıs aylarındandır.

Tipi Zehirli

Görüldüğü aylar MayısEkimKasım

Rengi Beyaz

Görüldüğü bölgeler Marmara BölgesiSakarya

Sararan çayır mantarı nerede yetişir?

Park, bahçe, çayır kenarı, çalılık ve ormanlık alanlarda, çoğu zaman gruplar ya da halkalar hâlinde toprakta yetişir.

Sararan çayır mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Agaricus xanthodermus'un Türkiye'de GBIF'te az sayıda kaydı vardır; il bilgisi yalnız Sakarya için açıktır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki0
  11. Kas1
  12. Ara0

1 il, 1 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Sararan çayır mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Sararan çayır mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Sararan çayır mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Sararan çayır mantarı
Çayır mantarı (Agaricus campestris), genel görünüş Yenen tür

Sararan çayır mantarı değil

Çayır mantarı Agaricus campestris

Çayır mantarı çizilince sararmaz, hoş mantar kokar, halkası ince ve tek katlıdır; sap dibi kesilince beyaz ya da hafif pembe kalır.

At mantarı (Agaricus arvensis), genel görünüş Yenen tür

Sararan çayır mantarı değil

At mantarı Agaricus arvensis

At mantarı da yavaşça sarımsı lekelenebilir ama anason ya da badem kokar ve sap dibi kesilince parlak krom sarısına dönmez. Bu fark güvenilir biçimde ayırt edilemiyorsa toplanmamalı.

Kültür mantarı (Agaricus bisporus), genel görünüş Yenen tür

Sararan çayır mantarı değil

Kültür mantarı Agaricus bisporus

Market ve kültür mantarı çizilince sararmaz, kokusu hoştur; yabani örneklerde bile sap dibi sarı lekelenme göstermez.

Ölüm mantarı (Amanita phalloides), genel görünüş Ölümcül

Sararan çayır mantarı değil

Ölüm mantarı Amanita phalloides

Lamelleri ömür boyu beyaz kalır, sap dibinde torba biçimli bir volva vardır; genç beyaz Agaricus ve Amanita karışabildiği için sap dibi mutlaka kazılarak bakılmalıdır.

Yalancı çayır mantarı (Leucocoprinus leucothites), genel görünüş Yenmez

Sararan çayır mantarı değil

Yalancı çayır mantarı Leucocoprinus leucothites

Yalancı çayır mantarı kesilince sararmaz, mürekkep kokusu yoktur ve lamelleri beyaz kalır; spor izi beyazdır.

Zehirli maddeler

Agaricus xanthodermus'un sindirim sistemi belirtilerinden fenol ve benzeri bileşikler sorumlu tutulur; karakteristik kokusu da buradan gelir. Kaynak

Sık sorulanlar

Agaricus xanthodermus zehirli mi?

Evet. Çoğu kişide bulantı, kusma, ishal ve karın krampı yapar. Herkes tepki vermese de yenmez kabul edilir.

Agaricus xanthodermus nasıl tanınır?

Beyaz şapka ya da sap dibi çizilince saniyeler içinde parlak krom sarısına döner, mürekkep ya da fenol gibi kokar; lamelleri pembeden kahveye geçer, halkası büyük ve iki katlıdır.

Çayır mantarından nasıl ayrılır?

Çayır mantarı çizilince sararmaz, hoş kokar ve sap dibi kesilince beyaz kalır. Sap dibini kesip krom sarısı rengi aramak en kullanışlı testtir.

Pişirince zehri geçer mi?

Hayır. Pişirmek zehirli etkisini gidermez; pişerken kötü kokusu daha da belirginleşir.

Agaricus xanthodermus'un Türkçe adı var mı?

Kaynaklarla doğrulanmış yerleşik bir Türkçe halk adı bulamadık; sayfada betimleyici bir ad kullanıyoruz.

Türkiye'de nerede görülür?

Park, bahçe ve çayır kenarlarında. GBIF'te Türkiye'den az sayıda kayıt vardır; il bilgisi yalnız Sakarya için açıktır.

Sararan çayır mantarı zehirli mi?

Evet, sararan çayır mantarı zehirlidir ve yenmez. Agaricus xanthodermus yenirse belirtiler genellikle birkaç saat içinde başlar: bulantı, kusma, ishal ve karın krampları. Herkes aynı tepkiyi vermez, ama tür yenmez kabul edilir ve pişirmek onu güvenli kılmaz. Zehirlenme şüphesinde mantardan kalan parçayı saklayın.

Sararan çayır mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde sararan çayır mantarı mevsimi: May, Eki–Kas. Agaricus xanthodermus yaz sonundan sonbahara kadar çıkar; Türkiye'deki az sayıdaki GBIF kaydı ekim–kasım ve mayıs aylarındandır.

Sararan çayır mantarı nerede yetişir?

Park, bahçe, çayır kenarı, çalılık ve ormanlık alanlarda, çoğu zaman gruplar ya da halkalar hâlinde toprakta yetişir.

Sararan çayır mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Agaricus xanthodermus'un Türkiye'de GBIF'te az sayıda kaydı vardır; il bilgisi yalnız Sakarya için açıktır.

Sararan çayır mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Sararan çayır mantarı şu türlerle karıştırılabilir: çayır mantarı (Agaricus campestris, yenen tür), at mantarı (Agaricus arvensis, yenen tür), kültür mantarı (Agaricus bisporus, yenen tür), ölüm mantarı (Amanita phalloides, ölümcül) ve yalancı çayır mantarı (Leucocoprinus leucothites, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Gill ve Strauch (1984), Zeitschrift für Naturforschung C: Agaricus xanthodermus bileşenleri ve toksik fenolik madde pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Wikipedia (EN): Agaricus xanthodermus en.wikipedia.org
  3. First Nature: Agaricus xanthodermus first-nature.com
Tüm kaynaklar (5)
  1. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  2. iNaturalist: Türkiye gözlemleri inaturalist.org
Fotoğraf kaynakları (8)