İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), genel görünüş
Wolfgang Ahlmer · CC BY 4.0
Yenmez

Kızıl bolet

Neoboletus erythropus · Boletaceae

Kızıl bolet (Neoboletus erythropus), koyu kahve, kadifemsi şapkalı, kırmızı gözenekli ve kırmızı benekli sarı saplı iri bir sünger mantarıdır; eti kesilince bir anda koyu maviye döner.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü5 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaBoletaceae
MevsimHaz–Eki
Spor iziZeytin-kahve
Şapka çapı5–20 cm
Sap boyu5–15 cm
Türkiye kaydı10 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Kızıl bolet (Neoboletus erythropus), koyu kahve, kadifemsi şapkalı, kırmızı gözenekli ve kırmızı benekli sarı saplı iri bir sünger mantarıdır; eti kesilince bir anda koyu maviye döner. Çiğken zehirlidir; bazı kaynaklar iyi pişince yenebildiğini yazar, ama zehirli kırmızı gözenekli boletlerle, özellikle şeytan mantarıyla kolayca karışır. Önerimiz yememektir.

Diğer adları: kuzumantarı Eski / eş adları: Boletus erythropus

Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Kızıl bolet parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Zeytin-kahve Belirgin değil.

Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), şapka, üstten görünüş
Şapka5–20 cm, yarı küresel sonra dışbükey; koyu kahve, kestane ile kızıl kahve, kuru ve kadifemsi, ıslakken biraz yapışkan.
Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), şapka altındaki gözenekler, alttan görünüş
GözeneklerKüçük, kan kırmızısı ile turuncu-kırmızı gözenekler; dokununca bir anda koyu maviye döner.
Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), sap ve sap dibi
Sap5–15 cm, kalın ve şişkin; sarı zemin üzerinde yoğun kırmızı benekler, ağ deseni yok.

Ne zaman, nerede

Haz–Eki

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Hazmevsimde
  7. Temmevsimde
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kas
  12. Ara

Yaz başından sonbahar ortasına kadar çıkar. Türkiye kayıtlarımız haziran–ekim arasındadır; en çok haziranda.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar HaziranTemmuzAğustosEylülEkim

Rengi Kahverengi

Görüldüğü bölgeler Karadeniz BölgesiAkdeniz BölgesiMarmara BölgesiRizeTrabzonArtvinOsmaniyeSakaryaKastamonuBoluBursa

Kızıl bolet nerede yetişir?

İğne yapraklı ve karışık ormanlarda, ladin, köknar, kayın ve meşe altında, çoğunlukla asidik topraklarda topraktan çıkar; Karadeniz ormanlarında daha sık görülür.

Kızıl bolet Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 10 kayıt vardır: Kastamonu ve Artvin ikişer; Trabzon, Osmaniye, Bolu, Bursa, Rize ve Sakarya birer. DergiPark'ta Karabük Yenice'den (Kaşık ve ark., 2022, KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi) ve Rize Çamlıhemşin Ayder Yaylası'ndan (Keleş ve Gençcelep, 2023, Anatolian Journal of Botany) yayımlanmış kayıtları vardır. Bazı kaynaklar aynı türü Neoboletus luridiformis adıyla verir; adlandırma tartışmalıdır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz3
  7. Tem1
  8. Ağu2
  9. Eyl2
  10. Eki2
  11. Kas0
  12. Ara0

8 il, 10 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kızıl bolet için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Kızıl bolet aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kızıl bolet ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kızıl bolet mantarı (Neoboletus erythropus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kızıl bolet
Şeytan mantarı (Rubroboletus satanas), genel görünüş Zehirli

Kızıl bolet değil

Şeytan mantarı Rubroboletus satanas

Şapkası tebeşir beyazı ile gri-zeytin rengidir, sapı yumru gibi şişkindir ve üzerinde benek değil kırmızı ağ deseni vardır; yaşlıyken kötü kokar ve kireçli toprakta yapraklı ağaç altında çıkar.

Çörek mantarı (Boletus edulis), genel görünüş Yenen tür

Kızıl bolet değil

Çörek mantarı Boletus edulis

Şapkası benzer kahverengidir, ama gözenekleri beyazdan sarı-yeşile döner, hiç kırmızı olmaz; sapında beyaz ağ vardır ve eti kesilince mavileşmez.

Kızıl ağlı çörek (Suillellus luridus) Zehirli

Kızıl bolet değil

Kızıl ağlı çörek Suillellus luridus

Gözenekleri de kırmızıdır ve eti mavileşir, ama sapında benek değil belirgin kırmızı ağ deseni vardır ve şapkası daha zeytin tonludur.

İçerik notu

Rize Ayder Yaylası'ndan toplanan örneklerde element ve metal birikimi ölçülmüştür (Keleş ve Gençcelep, 2023). Yabani mantarlar topraktaki ağır metalleri biriktirebilir.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Kızıl bolet çiğken zehirlidir. Bazı kaynaklar iyi pişince yenebildiğini yazar, ama kırmızı gözenekli ve mavileşen etli zehirli boletlerle, özellikle şeytan mantarıyla kolayca karışır. Önerimiz yememektir. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Kızıl bolet yenir mi?

Önerimiz yememektir. Çiğken zehirlidir; bazı kaynaklar iyi pişince yenebildiğini yazar, ama zehirli kırmızı gözenekli boletlerle kolayca karışır.

Kızıl bolet zehirli mi?

Çiğ ya da az pişmiş hâlde mide-bağırsak zehirlenmesi yapabilir. Asıl tehlike şeytan mantarı gibi zehirli benzerleriyle karıştırılmasıdır.

Kesince neden maviye döner?

Etindeki bazı maddeler havayla temas edince yükseltgenir ve koyu maviye döner. Bu renk değişimi tek başına yenip yenmediğini göstermez.

Şeytan mantarından nasıl ayrılır?

Kızıl boletin şapkası koyu kahvedir ve sapı kırmızı beneklidir. Şeytan mantarının şapkası beyazımsı-gridir ve sapında kırmızı ağ deseni vardır.

Kızıl bolet ile Neoboletus luridiformis aynı mı?

Adlandırma tartışmalıdır: Boletus erythropus adı iki yüzyıl boyunca bu türe verilmiştir, bazı kaynaklar bugün aynı türü Neoboletus luridiformis olarak adlandırır.

Hangi ormanlarda çıkar?

İğne yapraklı ve karışık ormanlarda, çoğunlukla asidik toprakta; Türkiye'de özellikle Karadeniz ormanlarında görülür.

Ne zaman çıkar?

Yaz başından sonbahar ortasına kadar; Türkiye kayıtlarımız haziran ile ekim arasındadır.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde Kastamonu, Artvin, Trabzon, Osmaniye, Bolu, Bursa, Rize ve Sakarya'dan 10 kayıt vardır; Karabük'ten de yayımlanmış kaydı bulunur.

Kızıl bolet hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kızıl bolet mevsimi: Haz–Eki. Yaz başından sonbahar ortasına kadar çıkar. Türkiye kayıtlarımız haziran–ekim arasındadır; en çok haziranda.

Kızıl bolet nerede yetişir?

İğne yapraklı ve karışık ormanlarda, ladin, köknar, kayın ve meşe altında, çoğunlukla asidik topraklarda topraktan çıkar; Karadeniz ormanlarında daha sık görülür.

Kızıl bolet Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 10 kayıt vardır: Kastamonu ve Artvin ikişer; Trabzon, Osmaniye, Bolu, Bursa, Rize ve Sakarya birer. DergiPark'ta Karabük Yenice'den (Kaşık ve ark., 2022, KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi) ve Rize Çamlıhemşin Ayder Yaylası'ndan (Keleş ve Gençcelep, 2023, Anatolian Journal of Botany) yayımlanmış kayıtları vardır. Bazı kaynaklar aynı türü Neoboletus luridiformis adıyla verir; adlandırma tartışmalıdır.

Kızıl bolet hangi mantarlarla karıştırılır?

Kızıl bolet şu türlerle karıştırılabilir: şeytan mantarı (Rubroboletus satanas, zehirli), çörek mantarı (Boletus edulis, yenen tür) ve kızıl ağlı çörek (Suillellus luridus, zehirli). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Kaşık ve ark. (2022), KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 25(6): 1264-1278: Macrofungi of Yenice (Karabük) District and New Records for Turkey dergipark.org.tr
  2. Keleş ve Gençcelep (2023), Anatolian Journal of Botany 7(1): 50-59: Wild mushrooms from Eastern Black Sea Region (Türkiye): Element concentrations and their health risk assessment dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Neoboletus luridiformis (Boletus erythropus adlandırma tartışmasıyla) en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (5)
  1. iNaturalist: Neoboletus erythropus (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (9)