İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kıvrık kenarlı mantar (Paxillus involutus), genel görünüş
Petar Milošević · CC BY-SA 4.0
Ölümcül zehirli

Kıvrık kenarlı mantar

Paxillus involutus · Paxillaceae

Kenarı içe doğru kıvrık, kahverengi şapkalı, sapa inen ve dokununca kahveye dönen sarımsı lamelli bir mantar.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaPaxillaceae
MevsimHaz–Kas
Spor iziKahve
Şapka çapı5–12 cm
Sap boyu4–8 cm
Türkiye kaydı7 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumÖlümcül zehirli

Kenarı içe doğru kıvrık, kahverengi şapkalı, sapa inen ve dokununca kahveye dönen sarımsı lamelli bir mantar. Uzun süre yenen mantar sayılmıştır; ancak tekrar tekrar yiyenlerde bağışıklık sistemi kaynaklı, ölümle sonuçlanabilen bir kan hücresi yıkımına (Paxillus sendromu) yol açar.

Kıvrık kenarlı mantar (Paxillus involutus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Kıvrık kenarlı mantar parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Kahve Belirgin değil; hafif ekşimsi.

Kıvrık kenarlı mantar (Paxillus involutus), genel görünüş
Şapka5–12 cm, önce dışbükey, sonra ortası çukur ve huni biçimli; zeytin-kahve ile pas kahvesi, ıslakken yapışkan; kenarı belirgin biçimde içe kıvrık ve keçemsi.
Kıvrık kenarlı mantar (Paxillus involutus), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSık, sapa inen (dekurrent) lameller; sarımsı-zeytin, dokununca ya da ezilince koyu kahveye döner; şapkadan kolayca soyulur.
Sap4–8 cm, kısa, kalın; şapkayla aynı tonda ya da daha açık, ezilince kahveleşir.

Ne zaman, nerede

Haz–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Hazmevsimde
  7. Temmevsimde
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Paxillus involutus yaz başından sonbahar sonuna kadar çıkar; Türkiye GBIF kayıtları en çok ekim ayındadır.

Tipi Zehirli

Görüldüğü aylar HaziranTemmuzAğustosEylülEkimKasım

Rengi Kahverengi

Görüldüğü bölgeler Karadeniz Bölgesiİç Anadolu BölgesiMarmara BölgesiDüzceSinopTrabzonAnkaraİstanbul

Kıvrık kenarlı mantar nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ormanlarda, özellikle huş, meşe, kayın ve çam altında, asitli topraklarda yetişir; ağaçlarla ortak yaşam (mikoriza) kurar.

Kıvrık kenarlı mantar Türkiye'de nerede bulunur?

Paxillus involutus'un Türkiye'de GBIF'te az sayıda kaydı vardır; bunlar İstanbul, Düzce, Sinop, Trabzon ve Ankara'dandır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz1
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl1
  10. Eki5
  11. Kas0
  12. Ara0

5 il, 7 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kıvrık kenarlı mantar için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Kıvrık kenarlı mantar aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kıvrık kenarlı mantar ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kıvrık kenarlı mantar (Paxillus involutus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kıvrık kenarlı mantar
Sütlü mantarlar (ör. Lactarius turpis) (Lactarius turpis) Yenmez

Kıvrık kenarlı mantar değil

Sütlü mantarlar (ör. Lactarius turpis) Lactarius turpis

Kaynaklar Paxillus'un en çok Lactarius türleriyle, özellikle zeytin-kahve şapkalı Lactarius turpis ile karıştığını yazar. Sütlü mantarlar kesilince süt salgılar; Paxillus süt salgılamaz, lamelleri şapkadan kolayca soyulur ve ezilince kahveleşir.

Kızıl gözenekli çörek (Suillellus luridus) Zehirli

Kıvrık kenarlı mantar değil

Kızıl gözenekli çörek Suillellus luridus

Şapkanın altında lamel yerine kırmızımsı gözenekler bulunur ve eti kesilince maviye döner; benzer kahve tonları nedeniyle uzaktan karışabilir.

Kadife saplı kıvrık mantar (Tapinella atrotomentosa) Yenmez

Kıvrık kenarlı mantar değil

Kadife saplı kıvrık mantar Tapinella atrotomentosa

İğne yapraklıların kütük ve köklerinde odun üzerinde çıkar, sapı koyu kahve ve kadifemsidir; Paxillus ise topraktan çıkar ve sapı çıplaktır.

Beneklisünger mantarı (Suillus collinitus), genel görünüş Yenmez

Kıvrık kenarlı mantar değil

Beneklisünger mantarı Suillus collinitus

Beneklisünger mantarının altında lamel değil sarı gözenekler vardır, şapka kenarı içe kıvrık değildir ve yalnız çam altında çıkar.

Zehirli maddeler

Paxillus sendromu doğrudan bir zehirden değil, mantardaki henüz tam tanımlanmamış bir antijene karşı gelişen bağışıklık tepkisinden (hemoliz) kaynaklanır; Alman mikolog Julius Schäffer'in 1944'teki ölümü bu tabloya bağlanır. Kaynak

Sık sorulanlar

Paxillus involutus zehirli mi?

Evet, ölümcül olabilir. Çiğken sindirim belirtileri yapar; tekrar tekrar yiyenlerde bağışıklık tepkisiyle kırmızı kan hücrelerinin yıkımı (Paxillus sendromu) ve böbrek yetmezliği gelişebilir.

Eskiden yeniyordu, neden artık yenmiyor?

Uzun süre yenen mantar sayıldı; ancak Paxillus sendromu anlaşılınca ve ölümler bildirilince tehlikeli kabul edildi. Önceki yemeklerin sorunsuz geçmesi güvence değildir.

Paxillus involutus nasıl tanınır?

Kenarı belirgin biçimde içe kıvrık kahve şapka, sapa inen sarımsı lameller ve dokununca ya da ezilince kahveye dönen lameller ve sap.

Sütlü mantarlardan nasıl ayrılır?

Sütlü mantarlar (Lactarius) kesilince süt salgılar. Paxillus involutus süt salgılamaz, lamelleri şapkadan kolayca soyulur ve ezildiği yer kahveye döner.

Pişirince güvenli olur mu?

Hayır. Pişirmek sindirim belirtilerini azaltabilir ama bağışıklık tepkisi riskini ortadan kaldırmaz.

Türkiye'de nerede görülür?

Asitli topraklı huş, meşe, kayın ve çam ormanlarında. GBIF'teki az sayıdaki Türkiye kaydı İstanbul, Düzce, Sinop, Trabzon ve Ankara'dandır.

Kıvrık kenarlı mantar zehirli mi?

Evet, kıvrık kenarlı mantar ölümcül zehirlidir ve asla yenmez. Paxillus involutus çiğ ya da az pişmiş yenince saatler içinde kusma ve ishal yapar. Daha önemlisi, yıllarca sorunsuz yiyen kişilerde bile bağışıklık sistemi mantar antijenine karşı duyarlılaşabilir; sonraki bir yemekte kırmızı kan hücreleri yıkılır, böbrek yetmezliği gelişebilir ve ölüm bildirilmiştir. Pişirmek bu riski ortadan kaldırmaz. Zehirlenme şüphesinde mantardan kalan parçayı saklayın.

Kıvrık kenarlı mantar hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kıvrık kenarlı mantar mevsimi: Haz–Kas. Paxillus involutus yaz başından sonbahar sonuna kadar çıkar; Türkiye GBIF kayıtları en çok ekim ayındadır.

Kıvrık kenarlı mantar nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ormanlarda, özellikle huş, meşe, kayın ve çam altında, asitli topraklarda yetişir; ağaçlarla ortak yaşam (mikoriza) kurar.

Kıvrık kenarlı mantar Türkiye'de nerede görülür?

Paxillus involutus'un Türkiye'de GBIF'te az sayıda kaydı vardır; bunlar İstanbul, Düzce, Sinop, Trabzon ve Ankara'dandır.

Kıvrık kenarlı mantar hangi mantarlarla karıştırılır?

Kıvrık kenarlı mantar şu türlerle karıştırılabilir: sütlü mantarlar (ör. Lactarius turpis) (Lactarius turpis, yenmez), kızıl gözenekli çörek (Suillellus luridus, zehirli), kadife saplı kıvrık mantar (Tapinella atrotomentosa, yenmez) ve beneklisünger mantarı (Suillus collinitus, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Stöver ve ark. (2019), Diagnostics: Paxillus sendromu ve ölümcül immünohemoliz pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Adanacıoğlu ve ark. (2014), ANADOLU (Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü): Türkiye makromantar genetik kaynakları I. Ege Bölgesi dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Paxillus involutus en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Paxillus involutus first-nature.com
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  3. iNaturalist: Türkiye gözlemleri inaturalist.org
Fotoğraf kaynakları (8)