İçeriğe geç
Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), genel görünüş
przese · CC BY 4.0
Yenmez

Pis kokulu boynuz mantarı

Phallus impudicus · Phallaceae

Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), toprakta beyaz bir yumurta olarak başlayan, birkaç saatte 10–25 cm boyunda beyaz, süngerimsi bir sapa uzayan bir mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü5 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaPhallaceae
MevsimMay–Kas
Spor iziZeytin-kahve (yapışkan tabakada)
Boy10–25 cm
Sap boyu10–25 cm
Türkiye kaydı40 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), toprakta beyaz bir yumurta olarak başlayan, birkaç saatte 10–25 cm boyunda beyaz, süngerimsi bir sapa uzayan bir mantardır. Sapın ucundaki başlık zeytin-yeşili, yapışkan ve leş gibi kokan bir spor tabakasıyla kaplıdır; sinekler bu tabakayı yiyerek sporları yayar. Yumurta evresinin bazı Avrupa ülkelerinde yendiği bildirilse de kaynaklar arasında görüş birliği yoktur; yenmez kabul ediyoruz.

Diğer adları: boynuz mantarı

Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Pis kokulu boynuz mantarı parça parça

Halka yok Spor izi: Zeytin-kahve (yapışkan tabakada) Olgunlaşınca çok güçlü, leş gibi kokar; koku uzaktan duyulur. Yumurta evresinde kokusu azdır.

Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), şapka, üstten görünüş
ŞapkaBoy 10–25 cm. Sapın ucunda 3–5 cm, konik ya da çan biçimli, petek gibi çukurlu bir başlık; üstü zeytin-yeşili, yapışkan spor tabakasıyla kaplı, tepesinde küçük beyaz bir halka delik vardır. Spor tabakası yenince başlık beyazımsı, petek desenli kalır.
Topuz yüzeyiBaşlığın petek yüzeyi spor tabakasını taşır; lamel ya da gözenek yoktur.
Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), sap dibindeki volva (kese)
Sap10–25 cm boyunda, 1,5–3 cm kalınlığında, beyaz, içi boş, süngerimsi ve çok kırılgan.
Volva — sap dibindeki keseVar: tabanda beyaz, yumuşak, jelatinimsi yumurta kabuğunun kalıntısı kese gibi kalır.

Ne zaman, nerede

May–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. Maymevsimde
  6. Hazmevsimde
  7. Temmevsimde
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Boynuz mantarı yazdan sonbahar sonuna kadar çıkar; Türkiye'deki gözlemler en çok mayıs ve ekim–aralık arasındadır.

Pis kokulu boynuz mantarı nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ormanlarda, park ve bahçelerde, çürüyen odun ve kök artıklarının bulunduğu toprakta. Tek tek ya da dağınık çıkar; çoğu zaman önce kokusu fark edilir.

Pis kokulu boynuz mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 40 kayıt vardır: 34'ü İstanbul'dan, diğerleri Düzce, Kırklareli ve Bolu'dandır. Kayıtlar Marmara ve Batı Karadeniz ormanlarında yoğunlaşır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca7
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis2
  5. May13
  6. Haz1
  7. Tem1
  8. Ağu0
  9. Eyl1
  10. Eki4
  11. Kas4
  12. Ara7

Türkiye pis kokulu boynuz mantarı haritası: bütün iller ve aylar →

4 il, 40 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Pis kokulu boynuz mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Pis kokulu boynuz mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Pis kokulu boynuz mantarı (Phallus impudicus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Pis kokulu boynuz mantarı
Kuzugöbeği mantarı (Morchella esculenta), genel görünüş Yenen tür

Pis kokulu boynuz mantarı değil

Kuzugöbeği Morchella esculenta

Kuzugöbeğinin şapkası da petek gibi çukurludur, ama yapışkan ve kokulu değildir, ilkbaharda çıkar ve şapka ile sap tek parça, içi boş bir oyuk oluşturur. Boynuz mantarının tabanında jelatinli yumurta kalıntısı vardır ve leş gibi kokar.

Puf mantarı (Lycoperdon perlatum), genel görünüş Yenen tür

Pis kokulu boynuz mantarı değil

Puf mantarı Lycoperdon perlatum

Yumurta evresindeki boynuz mantarı beyaz bir topa benzer. Puf mantarı boyuna kesilince içi baştan sona beyaz ve yumuşaktır; boynuz mantarı yumurtasında jöle tabakası ve ortada beyaz sap taslağı görülür.

Ölüm mantarı (Amanita phalloides), genel görünüş Ölümcül

Pis kokulu boynuz mantarı değil

Ölüm mantarı Amanita phalloides

Ölüm mantarının yumurtası da beyazdır. Boyuna kesitte ölüm mantarında şapka, lamel ve sap taslağı görülür, jöle yoktur. Kesmeden yumurta biçimli mantar yemeyin.

Mutinus caninus mantarı, genel görünüş Yenmez

Pis kokulu boynuz mantarı değil

Mutinus caninus Mutinus caninus

Daha küçük ve incedir (10 cm'ye kadar), ucu turuncu-kırmızıdır ve ayrı bir başlığı yoktur.

İçerik notu

Yenmediği için besin verisi verilmez.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Pis kokulu boynuz mantarı yenmez. Yumurta evresi bazı yerlerde yense de kaynaklar arasında görüş birliği yoktur; asıl tehlike, yumurtanın ölüm mantarı yumurtasıyla karıştırılmasıdır. Yumurta biçimli hiçbir mantarı boyuna kesip içine bakmadan yemeyin. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın.

Sık sorulanlar

Pis kokulu boynuz mantarı yenir mi?

Yenmez kabul ediyoruz. Yumurta evresinin bazı Avrupa ülkelerinde yendiği bildirilir, ama kaynaklar arasında görüş birliği yoktur ve yumurta ölüm mantarı yumurtasıyla karışabilir.

Boynuz mantarı zehirli mi?

Ölümcül bir zehri bilinmez. Tehlike, yumurtasının ölüm mantarı yumurtasıyla karıştırılmasıdır.

Kuzugöbeğinden nasıl ayrılır?

İkisinin de başı petek gibi çukurludur. Boynuz mantarı yapışkan, leş kokulu ve tabanında jelatinli yumurta kalıntısı olan bir mantardır; kuzugöbeği kokusuz, kuru ve ilkbaharda çıkar.

Neden bu kadar kötü kokar?

Başlıktaki yapışkan spor tabakası leş kokusuyla sinekleri çeker; sinekler bu tabakayı yiyerek sporları yayar.

Boynuz mantarı ne kadar hızlı büyür?

Yumurta açıldıktan sonra sap birkaç saat içinde 10–25 cm'ye uzar; olgun mantar bir iki gün içinde çöker.

Türkiye'de nerede görülür?

Kayıtların çoğu İstanbul'un ormanlık alanlarından; Düzce, Kırklareli ve Bolu'dan da kayıtlar vardır.

Bahçede çıktı, zararlı mı?

Bitkilere zararı yoktur; çürüyen odun ve kökleri ayrıştırır. Kokusu rahatsız ederse eldivenle toplayıp atabilirsiniz; çocukların ve evcil hayvanların yemesini engelleyin.

Pis kokulu boynuz mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde pis kokulu boynuz mantarı mevsimi: May–Kas. Boynuz mantarı yazdan sonbahar sonuna kadar çıkar; Türkiye'deki gözlemler en çok mayıs ve ekim–aralık arasındadır.

Pis kokulu boynuz mantarı nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ormanlarda, park ve bahçelerde, çürüyen odun ve kök artıklarının bulunduğu toprakta. Tek tek ya da dağınık çıkar; çoğu zaman önce kokusu fark edilir.

Pis kokulu boynuz mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 40 kayıt vardır: 34'ü İstanbul'dan, diğerleri Düzce, Kırklareli ve Bolu'dandır. Kayıtlar Marmara ve Batı Karadeniz ormanlarında yoğunlaşır.

Pis kokulu boynuz mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Pis kokulu boynuz mantarı şu türlerle karıştırılabilir: kuzugöbeği (Morchella esculenta, yenen tür), puf mantarı (Lycoperdon perlatum, yenen tür), ölüm mantarı (Amanita phalloides, ölümcül) ve mutinus caninus (Mutinus caninus, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Kaynaklar

  1. Liu ve ark. (2024), Food Chemistry: Phallus impudicus gelişiminde uçucu bileşikler pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Wikipedia (EN): Phallus impudicus en.wikipedia.org
  3. First Nature: Phallus impudicus first-nature.com
Tüm kaynaklar (5)
  1. iNaturalist: Phallus impudicus (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (16)