İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kararan mantar (Meripilus giganteus), genel görünüş
georgiasteel · CC0
Yenmez

Kararan mantar

Meripilus giganteus · Meripilaceae

Kararan mantar (Meripilus giganteus), yapraklı ağaçların, özellikle kayının dibinde ve kökleri üzerinde çıkan, üst üste binmiş çok sayıda yelpaze biçimli dilimden oluşan dev bir rozettir; 50 cm'yi aşabilir.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaMeripilaceae
MevsimEyl–Eki, Oca
Spor iziBeyaz
Şapka çapı10–20 cm
Türkiye kaydı19 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Kararan mantar (Meripilus giganteus), yapraklı ağaçların, özellikle kayının dibinde ve kökleri üzerinde çıkan, üst üste binmiş çok sayıda yelpaze biçimli dilimden oluşan dev bir rozettir; 50 cm'yi aşabilir. Şapkalar kahverengi-bej, alttaki gözenekli yüzey krem rengidir ve dokunulan ya da kesilen yerler kahverengiye, sonra siyaha döner; adı da buradan gelir. Bazı kaynaklar gençken yenebildiğini yazar, ama eti sert ve ekşimsidir, sindirim rahatsızlığı bildirimleri vardır; önerimiz yememektir.

Diğer adları: karakıç mantarı

Kararan mantar (Meripilus giganteus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Kararan mantar parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Beyaz Hafif mantarsı; tadı ekşimsi.

Kararan mantar (Meripilus giganteus), şapka, üstten görünüş
ŞapkaOrtak bir tabandan çıkan çok sayıda yelpaze biçimli, 10–20 cm'lik dilim; bütün rozet 50–150 cm'ye ulaşabilir. Üstü kahverengi-bej, ince halkalı ve hafif kadifemsi; kenarı daha açık renkli.
Kararan mantar (Meripilus giganteus), şapka altındaki gözenekler, alttan görünüş
GözeneklerLamel yok; krem-beyaz, çok küçük gözenekler. Dokununca ya da ezilince önce kahverengiye, sonra siyaha döner.
SapAyrı sap yoktur; dilimler kalın, ortak bir gövdeden çıkar.

Ne zaman, nerede

Eyl–Eki, Oca

  1. Ocamevsimde
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kas
  12. Ara

Kararan mantar sonbaharda çıkar ve ilk donlardan sonra çöker. Türkiye kayıtlarımız eylül, ekim ve ocak aylarındadır; büyük çoğunluğu ekimde.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar OcakEylülEkim

Rengi Kahverengi

Görüldüğü bölgeler Marmara BölgesiTekirdağİstanbulKırklareli

Kararan mantar nerede yetişir?

Yapraklı ağaçların, en çok kayının, ayrıca meşe ve karaağacın dibinde, kökleri ve kütükleri üzerinde; nadiren iğne yapraklılarda. Ağacın köklerinde beyaz çürüklüğe yol açar. Park ve bahçelerdeki yaşlı ağaçların dibinde de görülür.

Kararan mantar Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 19 kayıt vardır: İstanbul 16, Kırklareli 2, Tekirdağ 1. Tür ayrıca Trabzon Tonya'da kayın kütüğü üzerinde (Uzun ve Kaya, 2022, KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi) ve Karabük Yenice'de (Kaşık ve ark., 2022) kaydedilmiştir.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca2
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl3
  10. Eki14
  11. Kas0
  12. Ara0

Türkiye kararan mantar haritası: bütün iller ve aylar →

3 il, 19 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kararan mantar için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Kararan mantar (Meripilus giganteus), doğal ortamında
Doğal ortamında
Kararan mantar (Meripilus giganteus), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Kararan mantar aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kararan mantar ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kararan mantar (Meripilus giganteus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kararan mantar
Maitake mantarı (Grifola frondosa), genel görünüş Yenen tür

Kararan mantar değil

Maitake Grifola frondosa

Maitake de ağaç dibinde rozet oluşturur, ama dilimleri daha küçük, gri-kahverengi ve çok sayıdadır, gözenekleri daha iridir ve dokununca kararmaz.

Kükürt mantarı (Laetiporus sulphureus), genel görünüş Yenen tür

Kararan mantar değil

Kükürt mantarı Laetiporus sulphureus

Kükürt mantarı da iri raflar oluşturur, ama parlak sarı-turuncudur, genellikle gövdede yukarıda çıkar ve kararmaz.

Bondarzewia mesenterica (Bondarzewia mesenterica) Yenmez

Kararan mantar değil

Bondarzewia mesenterica Bondarzewia mesenterica

Daha çok iğne yapraklıların dibinde çıkar; gözenekleri daha iridir, dokununca kararmaz ve eti acı tatlıdır.

Pullu mantar (Cerioporus squamosus), genel görünüş Yenen tür

Kararan mantar değil

Pullu mantar Cerioporus squamosus

Pullu mantar gövdede tek ya da birkaç büyük raf hâlinde çıkar, şapkası koyu pullu ve sapı vardır; kararmaz.

İçerik notu

Mutfak değeri düşüktür; eti lifli ve serttir, yaşlandıkça yenmez hâle gelir.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Kararan mantar zehirli mantarlar arasında sayılmaz; bazı kaynaklar gençken yenebildiğini yazar. Ama eti sert ve ekşimsidir, bazı kişilerde sindirim rahatsızlığı bildirilmiştir ve kaynaklar yenebilirlik konusunda farklı görüştedir. Önerimiz yememektir. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Meripilus giganteus yenir mi?

Önerimiz yememektir. Bazı kaynaklar gençken yenebildiğini yazar, ama eti sert ve ekşimsidir, sindirim rahatsızlığı bildirimleri vardır ve kaynaklar farklı görüştedir.

Kararan mantar zehirli mi?

Zehirli mantarlar arasında sayılmaz; bildirilen yakınmalar sindirim rahatsızlığıyla sınırlıdır.

Marketten aldığım mantar karardı; bu kararan mantar mı?

Hayır. Buzdolabında ya da pişince kararan kültür mantarı (Agaricus bisporus) bu tür değildir; kararma bekleme, ezilme ya da oksitlenmeyle olur. Kararan mantar, ormanda ve parklarda ağaç dibinde çıkan dev bir yabani türdür. Market mantarı küflenmiş, sümüksüleşmiş ya da kötü kokuyorsa yenmez.

Neden dokununca kararır?

Gözenekli alt yüzeyi ve eti, ezilince ya da kesilince havayla tepkimeye girip önce kahverengiye, sonra siyaha döner. Bu, türü maitakeden ayırmanın en kolay yoludur.

Kararan mantar maitake ile nasıl karışır?

İkisi de ağaç dibinde rozet oluşturur. Maitakenin dilimleri daha küçük ve gridir, gözenekleri dokununca kararmaz; kararan mantarın dilimleri iridir ve kararır.

Kararan mantar ağaca zarar verir mi?

Köklerde beyaz çürüklüğe yol açar ve ağacın devrilme riskini artırabilir; bu yüzden parklardaki yaşlı ağaçlarda görülmesi önemsenir.

Kararan mantar ne zaman ve nerede çıkar?

Sonbaharda, kayın, meşe gibi yapraklı ağaçların dibinde, kökler ve kütükler üzerinde; ilk donlardan sonra çöker.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde İstanbul, Kırklareli ve Tekirdağ'dan 19 kayıt vardır; Trabzon ve Karabük'ten de yayımlanmış kayıtları bulunur.

Kararan mantar hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kararan mantar mevsimi: Eyl–Eki, Oca. Kararan mantar sonbaharda çıkar ve ilk donlardan sonra çöker. Türkiye kayıtlarımız eylül, ekim ve ocak aylarındadır; büyük çoğunluğu ekimde.

Kararan mantar nerede yetişir?

Yapraklı ağaçların, en çok kayının, ayrıca meşe ve karaağacın dibinde, kökleri ve kütükleri üzerinde; nadiren iğne yapraklılarda. Ağacın köklerinde beyaz çürüklüğe yol açar. Park ve bahçelerdeki yaşlı ağaçların dibinde de görülür.

Kararan mantar Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 19 kayıt vardır: İstanbul 16, Kırklareli 2, Tekirdağ 1. Tür ayrıca Trabzon Tonya'da kayın kütüğü üzerinde (Uzun ve Kaya, 2022, KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi) ve Karabük Yenice'de (Kaşık ve ark., 2022) kaydedilmiştir.

Kararan mantar hangi mantarlarla karıştırılır?

Kararan mantar şu türlerle karıştırılabilir: maitake (Grifola frondosa, yenen tür), kükürt mantarı (Laetiporus sulphureus, yenen tür), bondarzewia mesenterica (Bondarzewia mesenterica, yenmez) ve pullu mantar (Cerioporus squamosus, yenen tür). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Uzun ve Kaya (2022), KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 25(1): Macromycetes Determined in Tonya (Trabzon) District dergipark.org.tr
  2. Kaşık ve ark. (2022), KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 25(6): Macrofungi of Yenice (Karabük) District and New Records for Turkey dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Meripilus giganteus en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Meripilus giganteus, Giant Polypore first-nature.com
  2. iNaturalist: Meripilus giganteus (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  3. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (14)