İçeriğe geç
Mantar keşfet
Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), genel görünüş
Dominicus Johannes Bergsma · CC BY-SA 4.0
Yenmez

Dumanlı mantar

Clitocybe nebularis · Clitocybaceae

Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), orman yaprak çöpünde çoğu zaman halka ya da sıra hâlinde çıkan, duman grisi şapkalı, iri ve etli bir mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaClitocybaceae
MevsimEki–Oca
Spor iziKrem ile soluk sarı arası
Şapka çapı5–20 cm
Sap boyu6–10 cm
Türkiye kaydı22 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), orman yaprak çöpünde çoğu zaman halka ya da sıra hâlinde çıkan, duman grisi şapkalı, iri ve etli bir mantardır. Kendine özgü, ağır tatlımsı-ekşi bir kokusu vardır. Eskiden yenen bir tür sayılırdı, ama birçok kişide mide-bağırsak zehirlenmesine yol açtığı bildirildiği için bugün yenmez kabul edilir.

Eski / eş adları: Lepista nebularis

Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Dumanlı mantar parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Krem ile soluk sarı arası Güçlü ve kendine özgü; tatlımsı, ekşi ya da bayat un kokusu olarak tarif edilir.

Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), genel görünüş
Şapka5–20 cm; önce tümsekli, sonra düzleşir ve ortası hafif çöker. Duman grisi ile gri-kahverengi arası, ortası daha koyu; yüzeyi gençken beyazımsı bir buğuyla kaplıdır. Kenarı uzun süre içe kıvrık kalır.
Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerLameller sık, krem ya da soluk sarımsı; sapa hafifçe iner ve parmakla kolayca sıyrılır.
Sap6–10 cm, 1,5–3 cm kalın, lifli, soluk gri; dibi şişkindir ve yaprak çöpüyle kaplıdır.

Ne zaman, nerede

Eki–Oca

  1. Ocamevsimde
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eyl
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Aramevsimde

Dumanlı mantar sonbaharın sonunda ve kış başında çıkar; Türkiye kayıtları ekimden ocağa uzanır, en çok ocak ve aralıkta.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar EkimKasımAralıkOcak

Rengi GriKahverengi

Görüldüğü bölgeler Karadeniz BölgesiAkdeniz BölgesiMarmara BölgesiOsmaniyeKocaeliBoluİstanbulKırklareli

Dumanlı mantar nerede yetişir?

Yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlarda, kalın yaprak ya da iğne çöpü üzerinde; çoğu zaman peri halkası denen daireler ya da uzun sıralar oluşturur.

Dumanlı mantar Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 22 kayıt vardır; çoğu İstanbul'dan, ayrıca Bolu, Kocaeli, Osmaniye ve Kırklareli'den.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca9
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki4
  11. Kas3
  12. Ara6

Türkiye dumanlı mantar haritası: bütün iller ve aylar →

5 il, 22 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Dumanlı mantar için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Dumanlı mantar aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Dumanlı mantar ile arasındaki ayırt edici fark var.

Dumanlı mantar (Clitocybe nebularis), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Dumanlı mantar
Kurşuni pembe lamelli mantarı (Entoloma sinuatum), genel görünüş Zehirli

Dumanlı mantar değil

Kurşuni pembe lamelli Entoloma sinuatum

Kurşuni pembe lamellinin lamelleri sarımsıdan pembeye döner ve spor izi pembedir; dumanlı mantarın lamelleri kremdir, spor izi krem-sarıdır.

Mor mantar (Lepista nuda), genel görünüş Yenen tür

Dumanlı mantar değil

Mor mantar Lepista nuda

Mor mantarın şapkası, lamelleri ve sapı leylak-mor tonludur, kokusu meyvemsidir. Dumanlı mantarda mor ton yoktur.

Büyük huni şapka mantarı (Infundibulicybe geotropa), genel görünüş Yenen tür

Dumanlı mantar değil

Büyük huni şapka Infundibulicybe geotropa

O da halka hâlinde çıkar, ama şapkası krem-ten renginde ve ortası belirgin tümseklidir, sapı uzundur; dumanlı mantar daha gri, sapı daha kısa ve kalındır.

İçerik notu

Avrupa'da artık yenmesi önerilmeyen türler arasındadır; mutfakta kullanılmaz.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Dumanlı mantar eskiden pişirilerek yenirdi, ama birçok kişide bulantı, kusma ve ishal yaptığı bildirildi; içindeki nebularin maddesinin zararlı olabileceği düşünülür. Ayrıca zehirli kurşuni pembe lamelliyle karışır. Yemeyin. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Dumanlı mantar yenir mi?

Hayır. Eskiden yenirdi, ama birçok kişide mide-bağırsak zehirlenmesi yaptığı bildirildiği için bugün yenmez kabul edilir.

Dumanlı mantar zehirli mi?

Bulantı, kusma ve ishal yaptığı vakalar bildirilmiştir; ölümcül değildir. Daha büyük tehlike zehirli kurşuni pembe lamelliyle karıştırılmasıdır.

Dumanlı mantar nasıl tanınır?

İri, duman grisi şapka, sık krem lameller, kalın ve dibi şişkin sap, güçlü tatlımsı-ekşi koku ve krem spor izi.

Neden halka hâlinde çıkar?

Mantar ipliği toprakta dairesel olarak dışa doğru yayılır; mantarlar bu dairenin kenarında çıkar. Bu dairelere peri halkası denir.

Ne zaman çıkar?

Sonbaharın sonunda ve kış başında; Türkiye kayıtları ekimden ocağa uzanır.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizdeki 22 kaydın çoğu İstanbul'dandır; Bolu, Kocaeli, Osmaniye ve Kırklareli'den de kayıt vardır.

Dumanlı mantar mor mantarla karışır mı?

Aynı yerlerde ve aynı mevsimde çıkabilirler. Mor mantarın her yanı leylak-mordur ve kokusu meyvemsidir; dumanlı mantar gridir.

Dumanlı mantarın üzerinde başka mantar çıkar mı?

Evet. Volvariella surrecta adlı küçük beyaz bir mantar yalnız dumanlı mantarın şapkası üzerinde yaşar; nadir görülür.

Dumanlı mantar hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde dumanlı mantar mevsimi: Eki–Oca. Dumanlı mantar sonbaharın sonunda ve kış başında çıkar; Türkiye kayıtları ekimden ocağa uzanır, en çok ocak ve aralıkta.

Dumanlı mantar nerede yetişir?

Yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlarda, kalın yaprak ya da iğne çöpü üzerinde; çoğu zaman peri halkası denen daireler ya da uzun sıralar oluşturur.

Dumanlı mantar Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 22 kayıt vardır; çoğu İstanbul'dan, ayrıca Bolu, Kocaeli, Osmaniye ve Kırklareli'den.

Dumanlı mantar hangi mantarlarla karıştırılır?

Dumanlı mantar şu türlerle karıştırılabilir: kurşuni pembe lamelli (Entoloma sinuatum, zehirli), mor mantar (Lepista nuda, yenen tür) ve infundibulicybe geotropa (Infundibulicybe geotropa, yenen tür). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Dizeci ve ark. (2021), Mycologia: Clitocybe nebularis ve Infundibulicybe geotropa karşılaştırması pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Sabotič ve Kos (2019), Molecules: Clitocybe nebularis lektini pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  3. Wikipedia (EN): Clitocybe nebularis en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Clitocybe nebularis first-nature.com
  2. iNaturalist: Clitocybe nebularis (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  3. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (15)