İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), genel görünüş
Ermell · CC BY-SA 4.0
Zehirli

Kükürt sarısı demet mantarı

Hypholoma fasciculare · Strophariaceae

Çürüyen kütük ve köklerde sık demetler hâlinde çıkan, kükürt sarısı şapkalı, yeşilimsi sarı lamelli, tadı çok acı zehirli bir mantar.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaStrophariaceae
MevsimŞub–Nis, Haz, Ağu, Eki–Ara
Spor iziMor-kahve
Şapka çapı2–7 cm
Sap boyu4–10 cm
Türkiye kaydı50 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumZehirli

Çürüyen kütük ve köklerde sık demetler hâlinde çıkan, kükürt sarısı şapkalı, yeşilimsi sarı lamelli, tadı çok acı zehirli bir mantar. Yaşlanınca lamelleri mor-kahve spor tozuyla koyulaşır; bal mantarı ile karıştırılabilir.

Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Kükürt sarısı demet mantarı parça parça

Volva yok Spor izi: Mor-kahve Belirgin değil; tadı çok acıdır.

Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), genel görünüş
Şapka2–7 cm, dışbükeyden yayvana; kükürt sarısı, ortası turuncu-kahve; genç örneklerde kenarda perde kalıntısı.
Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSık, yapışık lameller; önce yeşilimsi sarı, sonra zeytin ve mor-kahve.
Sap4–10 cm, ince, kıvrık; üstte sarı, aşağı doğru turuncu-kahve; demet hâlinde birbirine bitişik.
Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), genel görünüş
HalkaGerçek halka yok; sapta spor tozuyla koyulaşan silik bir perde izi kalabilir.

Ne zaman, nerede

Şub–Nis, Haz, Ağu, Eki–Ara

  1. Oca
  2. Şubmevsimde
  3. Marmevsimde
  4. Nismevsimde
  5. May
  6. Hazmevsimde
  7. Tem
  8. Ağumevsimde
  9. Eyl
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Aramevsimde

Hypholoma fasciculare yılın büyük bölümünde görülebilir; Türkiye GBIF kayıtları ekim–kasımda yoğunlaşır, kış sonu ve ilkbaharda da kaydı vardır.

Tipi Zehirli

Görüldüğü aylar ŞubatMartNisanHaziranAğustosEkimKasımAralık

Rengi Sarı

Görüldüğü bölgeler Karadeniz Bölgesiİç Anadolu BölgesiAkdeniz BölgesiEge BölgesiMarmara BölgesiOrduOsmaniyeSamsunKastamonuBoluİstanbulKırklareli

Kükürt sarısı demet mantarı nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ağaçların ölü kütükleri, gömülü kökleri ve çürüyen odunu üzerinde kalabalık demetler hâlinde yetişir; odun çürütücüdür (saprotrof).

Kükürt sarısı demet mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Hypholoma fasciculare'nin Türkiye kayıtlarının yarıdan fazlası İstanbul ormanlarından gelir; Kırklareli, Bolu, Düzce, Sinop, Samsun, Ordu, Kütahya, Ankara, İzmir ve Muğla'da da kaydı vardır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub4
  3. Mar4
  4. Nis2
  5. May0
  6. Haz1
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl1
  10. Eki27
  11. Kas8
  12. Ara3

Türkiye kükürt sarısı demet mantarı haritası: bütün iller ve aylar →

12 il, 50 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kükürt sarısı demet mantarı için son gözlemler

Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Kükürt sarısı demet mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kükürt sarısı demet mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kükürt sarısı demet mantarı
Bal mantarı (Armillaria mellea), genel görünüş Yenen tür

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Bal mantarı Armillaria mellea

Bal mantarının spor izi beyazdır, sapında belirgin bir halka vardır ve şapkasında koyu küçük pullar bulunur; lamelleri yeşilimsi değil krem-beyazdır. Kükürt sarısı demet mantarının lamelleri yeşilimsi sarı, spor izi mor-kahvedir.

Çam demet mantarı (Hypholoma capnoides) Yenen tür

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Çam demet mantarı Hypholoma capnoides

Yalnız iğne yapraklı odunda çıkar, genç lamelleri yeşilimsi değil gri-lila tonludur ve tadı acı değildir. İki tür çok benzer olduğundan acemi toplayıcılar için önerilmez.

Kütük mantarı (Kuehneromyces mutabilis) Yenen tür

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Kütük mantarı Kuehneromyces mutabilis

Şapkası kurudukça iki renkli görünür, sapı halkanın altında pullu, spor izi pas kahvesidir. Ölümcül Galerina marginata ile de karışabildiği için büyük dikkat gerekir.

Ölümcül galerina mantarı (Galerina marginata), genel görünüş Ölümcül

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Ölümcül galerina Galerina marginata

Aynı ortamda, odun üzerinde çıkabilir; şapkası bal-kahve, spor izi pas kahvesidir ve amatoksin içerir.

Kavak mantarı (Cyclocybe cylindracea), genel görünüş Yenen tür

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Kavak mantarı Cyclocybe cylindracea

Kavak mantarı kavak ve söğüt odununda demet yapar, açık kahve şapkalı ve belirgin halkalıdır, tadı acı değildir. Bu türün şapkası kükürt sarısıdır, halkası yoktur ve tadı çok acıdır.

Pullu mürekkep mantarı (Coprinellus micaceus), genel görünüş Yenmez

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Pullu mürekkep mantarı Coprinellus micaceus

O da odun çevresinde kümeler hâlinde çıkar, ama şapkası bal-hardal rengi ve parlak taneciklidir, lamelleri siyaha dönüp erir, eti acı değildir.

Acı çilek mantarı (Tricholomopsis rutilans), genel görünüş Yenmez

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Acı çilek mantarı Tricholomopsis rutilans

Acı çilek mantarı da çam kütüğünde çıkar ve lamelleri sarıdır, ama şapkası mor-kırmızı ince pullarla kaplıdır, lamelleri yeşilleşmez ve spor izi beyazdır. Kükürt sarısının şapkası pulsuzdur, spor izi mor-kahverengidir.

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), genel görünüş Yenmez

Kükürt sarısı demet mantarı değil

Çöp mantarı Candolleomyces candolleanus

Çöp mantarının şapkası ve eti sarı değil krem-kahverengidir, sapı beyaz ve çok kırılgandır, tadı acı değildir.

Zehirli maddeler

Hypholoma fasciculare'nin acılığı ve zehirliliği fasciculol adı verilen bileşiklerle ilişkilendirilir; bunların bir kısmı kalmodulin bağlayıcıdır. Kaynak

Sık sorulanlar

Hypholoma fasciculare zehirli mi?

Evet. Kusma, ishal ve karın ağrısı yapar; ağır vakalarda görme bozukluğu ve felç bildirilmiştir. Tadı çok acıdır ve pişirmek onu yenir hâle getirmez.

Hypholoma fasciculare nasıl tanınır?

Kütük ve köklerde sık demetler, kükürt sarısı ve ortası turuncu şapka, yeşilimsi sarı lameller, mor-kahve spor izi ve sapta halka yerine silik bir perde izi.

Bal mantarından farkı nedir?

Bal mantarının spor izi beyaz, sapında belirgin halka ve şapkasında koyu pullar vardır. Hypholoma fasciculare'nin lamelleri yeşilimsi, spor izi mor-kahvedir.

Hypholoma fasciculare'nin Türkçe adı var mı?

Kaynaklarla doğrulanmış yerleşik bir Türkçe halk adı bulamadık; Türkçe Vikipedi de türü Latince adıyla verir. Sayfada betimleyici bir ad kullanıyoruz.

Türkiye'de nerede yetişir?

Çürüyen kütük ve köklerin olduğu ormanlarda. GBIF kayıtlarının çoğu İstanbul'dan; Kırklareli, Bolu, Düzce, Sinop, Samsun ve Muğla'da da kaydı vardır.

Ne zaman çıkar?

Yılın büyük bölümünde görülebilir; Türkiye kayıtları ekim ve kasım aylarında yoğundur.

Kükürt sarısı demet mantarı zehirli mi?

Evet, kükürt sarısı demet mantarı zehirlidir ve yenmez. Hypholoma fasciculare yenirse belirtiler genellikle birkaç saat içinde başlar: bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı; ağır vakalarda görme bozukluğu ve felç tablosu bildirilmiştir. Acı tadı pişirmeyle kaybolmaz ve tür hiçbir yöntemle yenir hâle gelmez. Zehirlenme şüphesinde mantardan kalan parçayı saklayın.

Kükürt sarısı demet mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kükürt sarısı demet mantarı mevsimi: Şub–Nis, Haz, Ağu, Eki–Ara. Hypholoma fasciculare yılın büyük bölümünde görülebilir; Türkiye GBIF kayıtları ekim–kasımda yoğunlaşır, kış sonu ve ilkbaharda da kaydı vardır.

Kükürt sarısı demet mantarı nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ağaçların ölü kütükleri, gömülü kökleri ve çürüyen odunu üzerinde kalabalık demetler hâlinde yetişir; odun çürütücüdür (saprotrof).

Kükürt sarısı demet mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Hypholoma fasciculare'nin Türkiye kayıtlarının yarıdan fazlası İstanbul ormanlarından gelir; Kırklareli, Bolu, Düzce, Sinop, Samsun, Ordu, Kütahya, Ankara, İzmir ve Muğla'da da kaydı vardır.

Kükürt sarısı demet mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Kükürt sarısı demet mantarı şu türlerle karıştırılabilir: bal mantarı (Armillaria mellea, yenen tür), çam demet mantarı (Hypholoma capnoides, yenen tür), kütük mantarı (Kuehneromyces mutabilis, yenen tür), ölümcül galerina (Galerina marginata, ölümcül), kavak mantarı (Cyclocybe cylindracea, yenen tür), pullu mürekkep mantarı (Coprinellus micaceus, yenmez), acı çilek mantarı (Tricholomopsis rutilans, yenmez) ve çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Al-Salihi ve ark. (2021), Frontiers in Bioengineering and Biotechnology: Hypholoma fasciculare metabolom profili pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Wikipedia (EN): Hypholoma fasciculare en.wikipedia.org
  3. Vikipedi (TR): Hypholoma fasciculare tr.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Hypholoma fasciculare first-nature.com
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  3. iNaturalist: Türkiye gözlemleri inaturalist.org
Fotoğraf kaynakları (16)