İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), genel görünüş
George Chernilevsky · CC BY-SA 4.0
Yenmez

Kızaran gelin mantarı

Amanita rubescens · Amanitaceae

Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), kırmızımsı-kahve şapkalı, üstünde gri-pembe pulcuklar taşıyan, kesilince ya da böcek yeniklerinde eti pembe-kırmızıya dönen bir Amanita'dır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü5 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaAmanitaceae
MevsimHaz–Kas
Spor iziBeyaz
Şapka çapı5–15 cm
Sap boyu6–15 cm
Türkiye kaydı37 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), kırmızımsı-kahve şapkalı, üstünde gri-pembe pulcuklar taşıyan, kesilince ya da böcek yeniklerinde eti pembe-kırmızıya dönen bir Amanita'dır. Lamelleri beyaz, sapında üstü çizgili bir halka vardır. Avrupa'da iyi pişirilince yendiği yazılır, ama çiğken zararlıdır ve zehirli panter mantarıyla kolayca karışır. Bu yüzden yenmez kabul ediyoruz.

Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Kızaran gelin mantarı parça parça

Spor izi: Beyaz Belirgin bir kokusu yoktur; eti beyazdır, havayla temas edince yavaşça pembeleşir.

Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), şapka, üstten görünüş
Şapka5–15 cm, önce yarım küre, sonra düz; kırmızımsı-kahve, pembemsi-kahve ya da bronz tonlu, üstü gri-pembe, kolayca silinen pulcuklarla kaplı. Kenarı çizgisizdir.
Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSerbest, sık, beyaz lameller; yaşlanınca ya da zedelenince kırmızı lekeler oluşur.
Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), sap ve sap dibi
Sap6–15 cm boyunda, 1–2,5 cm kalınlığında; beyaz-pembemsi, aşağı doğru kırmızımsı lekeli, tabanı şişkin yumru biçimli. Kesilince ve böcek yeniklerinde et pembe-kırmızıya döner.
Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), sap ve sap dibi
HalkaVar: beyaz ya da pembemsi, sarkık, üst yüzü belirgin çizgili bir halka.
Volva — sap dibindeki keseBelirgin bir kese yoktur; şişkin taban üzerinde birkaç halka biçiminde pul kalıntısı bulunur.

Ne zaman, nerede

Haz–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Hazmevsimde
  7. Temmevsimde
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Kızaran gelin mantarı yazın ve sonbaharda çıkar; Türkiye'deki gözlemler haziran ile kasım arasındadır.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar HaziranTemmuzAğustosEylülEkimKasım

Rengi KahverengiPembe

Görüldüğü bölgeler Karadeniz BölgesiMarmara BölgesiRizeSakaryaBoluYalovaİstanbulKırklareli

Kızaran gelin mantarı nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ormanlarda, özellikle meşe, kayın, kestane ve çam altında; asit ve nötr topraklarda ağaç kökleriyle ortaklık kurar. Tek tek ya da dağınık gruplar hâlinde çıkar.

Kızaran gelin mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 37 kayıt vardır: 23'ü İstanbul'dan, diğerleri Rize, Kırklareli, Bolu, Yalova ve Sakarya'dandır. Kayıtlar Marmara ve Karadeniz ormanlarında yoğunlaşır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca2
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz6
  7. Tem7
  8. Ağu4
  9. Eyl5
  10. Eki6
  11. Kas6
  12. Ara1

Türkiye kızaran gelin mantarı haritası: bütün iller ve aylar →

6 il, 37 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kızaran gelin mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Kızaran gelin mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kızaran gelin mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kızaran gelin mantarı (Amanita rubescens), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kızaran gelin mantarı
Panter mantarı (Amanita pantherina), genel görünüş Zehirli

Kızaran gelin mantarı değil

Panter mantarı Amanita pantherina

Panter mantarının şapkası kahve-zeytin tonludur, pulcukları saf beyazdır, şapka kenarı çizgilidir; eti kesilince pembeleşmez, halkasının üstü çizgisizdir ve sap dibinde yaka gibi bir kese kenarı vardır.

Sinek mantarı (Amanita muscaria), genel görünüş Zehirli

Kızaran gelin mantarı değil

Sinek mantarı Amanita muscaria

Şapkası parlak kırmızı ya da turuncu, pulcukları beyazdır; eti kesilince kızarmaz.

Gri amanita (Amanita excelsa) Yenmez

Kızaran gelin mantarı değil

Gri amanita Amanita excelsa

Şapkası gri-kahve, pulcukları gridir; eti kesilince kızarmaz.

İçerik notu

Yenmez kabul ettiğimiz için besin verisi verilmez.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Kızaran gelin mantarını yenmez kabul ediyoruz. Çiğken kırmızı kan hücrelerine zarar veren bir madde içerir; Avrupa kaynakları iyi pişirilince yendiğini yazsa da zehirli panter mantarıyla karışması ölümcül olmayan ama ağır zehirlenmelere yol açar. Amanita cinsinden hiçbir mantarı uzman tanımadan toplamayın. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Kızaran gelin mantarı yenir mi?

Yenmez kabul ediyoruz. Çiğken zararlıdır; Avrupa'da iyi pişirilince yendiği yazılır, ama zehirli panter mantarıyla karışma riski yüksektir.

Panter mantarından nasıl ayrılır?

Kızaran gelinin eti kesilince ve böcek yeniklerinde pembe-kırmızıya döner, pulcukları gri-pembedir, halkasının üstü çizgilidir. Panter mantarının pulcukları saf beyaz, şapka kenarı çizgili, eti değişmez.

Neden kızaran deniyor?

Eti kesildiğinde, ezildiğinde ya da böcek yediğinde yavaşça pembe-kırmızı renk alır; bu tür için en güvenilir ayırt edici özelliktir.

Kızaran gelin mantarı zehirli mi?

Çiğken kırmızı kan hücrelerine zarar veren bir madde içerir; pişirmekle bozulduğu yazılır. Ölümcül değildir ama yanlış tanıma riski yüzünden yenmemelidir.

Nasıl tanınır?

Kırmızımsı-kahve şapka, gri-pembe pulcuklar, beyaz lameller, üstü çizgili halka, şişkin sap tabanı ve kesilince pembeleşen et.

Ne zaman ve nerede çıkar?

Haziran–kasım arasında, meşe, kayın, kestane ve çam ormanlarında. Türkiye kayıtları en çok İstanbul, Rize, Kırklareli ve Bolu'dandır.

Kızaran gelin mantarı yetiştirilir mi?

Hayır. Ağaç kökleriyle ortak yaşayan (mikorizal) bir türdür; misel ya da kitle yetiştirilemez.

Kızaran gelin mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kızaran gelin mantarı mevsimi: Haz–Kas. Kızaran gelin mantarı yazın ve sonbaharda çıkar; Türkiye'deki gözlemler haziran ile kasım arasındadır.

Kızaran gelin mantarı nerede yetişir?

Yapraklı ve iğne yapraklı ormanlarda, özellikle meşe, kayın, kestane ve çam altında; asit ve nötr topraklarda ağaç kökleriyle ortaklık kurar. Tek tek ya da dağınık gruplar hâlinde çıkar.

Kızaran gelin mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 37 kayıt vardır: 23'ü İstanbul'dan, diğerleri Rize, Kırklareli, Bolu, Yalova ve Sakarya'dandır. Kayıtlar Marmara ve Karadeniz ormanlarında yoğunlaşır.

Kızaran gelin mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Kızaran gelin mantarı şu türlerle karıştırılabilir: panter mantarı (Amanita pantherina, zehirli), sinek mantarı (Amanita muscaria, zehirli) ve gri amanita (Amanita excelsa, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Quintero-Corrales ve ark. (2024), Mycologia: Amanita rubescens tür kompleksi çeşitliliği pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Wikipedia (EN): Amanita rubescens en.wikipedia.org
  3. First Nature: Amanita rubescens first-nature.com
Tüm kaynaklar (5)
  1. iNaturalist: Amanita rubescens (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (15)