İçeriğe geç
Mantar keşfet
At mantarı (Agaricus arvensis), genel görünüş
Missvain · CC0
Yenen tür

At mantarı

Agaricus arvensis · Agaricaceae

At mantarı (Agaricus arvensis), çayır mantarının iri akrabasıdır: beyaz-krem şapkası 8–20 cm'ye ulaşır, lamelleri önce soluk gri-pembe sonra koyu kahverengi olur ve sapında alt yüzü çark dişi gibi parçalı, iki katlı bir halka bulunur.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü7 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaAgaricaceae
MevsimMay–Haz, Eyl–Ara
Spor iziKoyu mor-kahverengi
Şapka çapı8–20 cm
Sap boyu6–12 cm
Türkiye kaydı2 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenen tür

At mantarı (Agaricus arvensis), çayır mantarının iri akrabasıdır: beyaz-krem şapkası 8–20 cm'ye ulaşır, lamelleri önce soluk gri-pembe sonra koyu kahverengi olur ve sapında alt yüzü çark dişi gibi parçalı, iki katlı bir halka bulunur. Giresun'da evelek mantarı adıyla bilinir. Yenen bir türdür; ama zehirli karbol mantarı (Agaricus xanthodermus) ve ölümcül beyaz Amanita'larla karıştırılabilir.

Diğer adları: evelek mantarı, evlek mantarı Eski / eş adları: Psalliota arvensis

At mantarı (Agaricus arvensis), doğal ortamında

Nasıl tanınır?

At mantarı parça parça

Volva yok Spor izi: Koyu mor-kahverengi Anason ya da bademi andıran hoş bir koku; mürekkep ya da fenol kokusu yoktur.

At mantarı (Agaricus arvensis), şapka, üstten görünüş
Şapka8–20 cm; önce yuvarlak, sonra yayvanlaşır. Beyaz ile krem arası, yaşlandıkça ve ellenince hafif sarımsı lekelenir; yüzeyi pürüzsüz ya da ince pullu.
At mantarı (Agaricus arvensis), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerLameller serbest ve sık; gençken soluk gri-pembe, sonra çikolata kahverengisi. Çayır mantarındaki canlı pembe genç lamellere göre daha soluktur.
At mantarı (Agaricus arvensis), sap ve sap dibi
Sap6–12 cm, beyaz, kalın; dibi soğan gibi şişkin değildir ve kesilince kromsarısına dönmez.
At mantarı (Agaricus arvensis), genel görünüş
HalkaBüyük, sarkık, iki katlı; alt yüzünde çark dişi gibi parçalı bir desen vardır.

Ne zaman, nerede

May–Haz, Eyl–Ara

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. Maymevsimde
  6. Hazmevsimde
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Aramevsimde

At mantarı yazın ve sonbaharda yağmurdan sonra çayırlarda çıkar; Giresun'da yöre halkı ilkbaharda da topladığını söyler. Türkiye'deki gözlemler mayıs–haziran ve eylül–aralık aylarındadır.

Tipi Yenen

Bu ay toplanır MayısHaziranEylülEkimKasımAralık

Rengi Beyaz

At mantarı nerede yetişir?

Çayır, mera, otlak ve orman kenarı açıklıklarında, çoğu zaman halka ya da yay biçiminde gruplar hâlinde çıkar. Ağaçla ortaklık kurmaz; topraktaki çürüyen bitki artıklarıyla beslenir.

Türkiye'de

Giresun'da yapılan bir saha çalışmasında (Karakayalı ve ark., 2022) bütün katılımcıların tanıdığı ve sevdiği bir tür olarak kaydedilmiştir. iNaturalist'te İstanbul, Ankara, Bursa, Aksaray, Niğde ve Afyonkarahisar'dan gözlem vardır; GBIF'te Türkiye kaydı azdır.

GBIF'te Türkiye'den 2 kayıt var; haritaya koyacak koordinatlı, doğrulanmış gözlem henüz yok.

Haritada gör

At mantarı (Agaricus arvensis), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

At mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve At mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

At mantarı (Agaricus arvensis), genel görünüş
Bu sayfadaki tür At mantarı
Sararan çayır mantarı (Agaricus xanthodermus), genel görünüş Zehirli

At mantarı değil

Sararan çayır mantarı Agaricus xanthodermus

Şapka kenarı ve özellikle sap dibi kesilince ya da çizilince birkaç saniyede parlak kromsarısına döner; mürekkep ya da fenol kokar. At mantarı ise yalnızca yavaşça soluk sarımsı lekelenir ve anason kokar. Mide-bağırsak zehirlenmesi yapar.

Ak ölüm meleği mantarı (Amanita virosa), genel görünüş Ölümcül

At mantarı değil

Ak ölüm meleği Amanita virosa

Lamelleri hiç kararmaz, hep beyaz kalır ve spor izi beyazdır; sap dibinde torba gibi bir volva vardır. Genç, lamelleri henüz açılmamış at mantarları bu yüzden kesilip lamel rengi kontrol edilmeden toplanmaz.

Ölüm mantarı (Amanita phalloides), genel görünüş Ölümcül

At mantarı değil

Ölüm mantarı Amanita phalloides

Şapkası çoğunlukla zeytin yeşilimsidir ama beyaz biçimleri de olur; lamelleri beyaz kalır, sap dibinde volva vardır ve genellikle ağaç altında çıkar.

Çayır mantarı (Agaricus campestris), genel görünüş Yenen tür

At mantarı değil

Çayır mantarı Agaricus campestris

Daha küçüktür (3–10 cm), genç lamelleri canlı pembedir, halkası ince ve tek katlıdır, anason kokmaz. O da yenen bir türdür.

At mantarı tüketim önerileri

Önce güvenlik. At mantarı yenen bir türdür, ama beyaz mantarların karıştırılması ağır zehirlenmelere yol açar. Her mantarı kesip bakın: kararan lameller, sap dibinde volva olmaması, kesilince kromsarısına dönmeyen sap dibi ve anason kokusu birlikte olmalıdır. Emin olmadığınız mantarı yemeyin; zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Nasıl hazırlanır?

Her mantar kesilip kontrol edilir. Yol kenarı ve kirli alanlardan toplanmaz: Agaricus türleri ağır metal biriktirir.

Kaynak: Wikipedia, First Nature.

At mantarı nasıl saklanır?

Taze · buzdolabı3–7 günTaze at mantarı yıkanmadan, kâğıt torbada buzdolabında saklanır; narin türler kısa uçtadır. Kaynak
DondurulmuşBirkaç ayAt mantarı çiğ değil, önce sote edilip soğutularak dondurulur. Kaynak
KurutulmuşBirkaç ay – 1 yılKurutulmuş at mantarı hava geçirmez kavanozda, serin, kuru ve karanlık yerde saklanır. Kaynak

Mantar nasıl saklanır? Rehberin tamamı →

İçerik notu

Giresun'da çok lezzetli ve sevilen bir mantar olarak anılır. Etli şapkası kızartma, sote ve fırında kullanılır; yabani mantar mutlaka pişirilerek yenir. Kirli çayır ve yol kenarlarından toplananlar ağır metal biriktirebilir.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Yetiştir, satın al

At mantarı fiyat listesi

At mantarı fiyat listesi
ÜrünBizPiyasa (kaynaklı, tarihli)
Taze at mantarıSipariş üzerine · sor—
Kurutulmuş at mantarıSipariş üzerine · sor—

At mantarı ürünlerimizi küçük partilerle, sipariş üzerine hazırlıyoruz; fiyat ve teslim tarihini talebine göre e-postayla bildiririz. Piyasa sütunu başka satıcıların sayfasında belirtilen tarihte görülen fiyatlardır; bizim fiyatımız değildir ve değişmiş olabilir.

Mantar yetiştirme kitleri →

Sık sorulanlar

Evelek mantarı nedir?

Giresun'da yapılan bir akademik saha çalışmasına göre evelek mantarı, at mantarının (Agaricus arvensis) yöresel adıdır; aynı yörede çayır mantarı diye de anılır (Karakayalı ve ark., 2022). Aynı çalışmada şemsiye mantarına sahil ilçelerinde kahverenkli evelek dendiği de kaydedilmiştir; yani evelek adı yöreye göre farklı çayır mantarlarına verilebilir.

Evlek mantarı ile evelek mantarı aynı mı?

Evlek, evelek adının kısa söylenişi olarak kullanılır ve yerel kaynaklarda at mantarı için geçer. Akademik kaynakta doğrulanan biçim evelektir (Giresun).

At mantarı yenir mi?

Evet, kaynaklarda iyi bir yenen tür olarak geçer ve Giresun'da sevilerek tüketilir. Asıl risk, zehirli karbol mantarı ve ölümcül beyaz Amanita'larla karıştırmaktır; bu yüzden her mantar kesilip kontrol edilir.

At mantarı ile karbol mantarı nasıl ayırt edilir?

Sap dibini kesin: karbol mantarı birkaç saniyede parlak kromsarısına döner ve mürekkep kokar. At mantarı ise anason kokar, yalnızca yavaş ve soluk sarımsı lekelenir.

At mantarı ile çayır mantarı arasındaki fark nedir?

At mantarı daha iridir, halkası büyük ve iki katlıdır, genç lamelleri soluk gri-pembedir ve anason kokar. Çayır mantarının genç lamelleri canlı pembe, halkası incedir. İkisi de yenen türlerdir.

At mantarı ne zaman ve nerede çıkar?

Yazdan sonbahar sonuna kadar, yağmurdan sonra çayır, mera ve orman kenarı açıklıklarında çıkar; Giresun'da ilkbaharda da toplanır. Türkiye'de İstanbul, Ankara, Bursa ve İç Anadolu'dan gözlemler vardır.

At mantarı nasıl pişirilir?

Giresun'da kızartılarak ve sote edilerek tüketilir. Etli şapkalar dilimlenip tereyağında kızartılabilir ya da fırınlanabilir; yabani mantar her zaman iyice pişirilir.

Agaricus arvensis'in Türkçe adı nedir?

iNaturalist'teki Türkçe adı at mantarıdır; Giresun'da evelek mantarı olarak bilinir.

At mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde at mantarı mevsimi: May–Haz, Eyl–Ara. At mantarı yazın ve sonbaharda yağmurdan sonra çayırlarda çıkar; Giresun'da yöre halkı ilkbaharda da topladığını söyler. Türkiye'deki gözlemler mayıs–haziran ve eylül–aralık aylarındadır.

At mantarı nerede yetişir?

Çayır, mera, otlak ve orman kenarı açıklıklarında, çoğu zaman halka ya da yay biçiminde gruplar hâlinde çıkar. Ağaçla ortaklık kurmaz; topraktaki çürüyen bitki artıklarıyla beslenir.

At mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Giresun'da yapılan bir saha çalışmasında (Karakayalı ve ark., 2022) bütün katılımcıların tanıdığı ve sevdiği bir tür olarak kaydedilmiştir. iNaturalist'te İstanbul, Ankara, Bursa, Aksaray, Niğde ve Afyonkarahisar'dan gözlem vardır; GBIF'te Türkiye kaydı azdır.

At mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

At mantarı şu türlerle karıştırılabilir: karbol mantarı (Agaricus xanthodermus, zehirli), ak ölüm meleği (Amanita virosa, ölümcül), ölüm mantarı (Amanita phalloides, ölümcül) ve çayır mantarı (Agaricus campestris, yenen tür). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Karakayalı, Enes ve Kanca (2022), ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi: Giresun'da doğal olarak yetişen yenilebilir mantarların gastronomik değeri (Agaricus arvensis: Giresun'da evelek mantarı) dergipark.org.tr
  2. Wikipedia (EN): Agaricus arvensis en.wikipedia.org
  3. First Nature: Agaricus arvensis first-nature.com
Tüm kaynaklar (7)
  1. Wikipedia (EN): Agaricus xanthodermus en.wikipedia.org
  2. iNaturalist: Agaricus arvensis (Türkçe adı At Mantarı, Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  3. GBIF: Agaricus arvensis gbif.org
  4. Mantarlı Yaşam: Agaricus arvensis (evlek, at evleği adları) mantarliyasam.com
Fotoğraf kaynakları (8)