İçeriğe geç
Mantar keşfet
Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), genel görünüş
Leuba Ridgway · CC BY 4.0
Yenmez

Yer yıldızı mantarı

Astraeus hygrometricus · Diplocystidiaceae

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), kum ve taşlı toprakta çıkan, kalın dış kabuğu yıldız gibi kollara ayrılan küçük bir top mantarıdır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaDiplocystidiaceae
MevsimMar–Nis, Ara–Oca
Spor iziKahverengi
Boy1–3 cm
Türkiye kaydı15 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), kum ve taşlı toprakta çıkan, kalın dış kabuğu yıldız gibi kollara ayrılan küçük bir top mantarıdır. Kolları kuru havada içe kıvrılıp sporlu topu sarar, nemde yeniden açılır; İngilizce 'barometre' adı buradan gelir. Yenmez: eti sert ve tatsızdır, genç ve kapalı hâli zehirli sert top mantarlarıyla karışır.

Diğer adları: çatlak yer yıldızı Eski / eş adları: Geastrum hygrometricum

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Yer yıldızı mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Kahverengi Belirgin kokusu yoktur; kolları kuruyken sert, nemde esnektir.

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), şapka, üstten görünüş
ŞapkaAçılmadan önce 1–3 cm, yuvarlak ve kahverengi bir top; açılınca dış kabuk 6–15 kollu bir yıldıza ayrılır, yıldız 3–8 cm genişliğe ulaşır. Kolların iç yüzü krem-gri ve ağ gibi çatlaklıdır.
Topuz yüzeyiLamel ya da gözenek yoktur; ortadaki ince zarlı, gri-kahverengi topun tepesindeki düzensiz delikten sporlar dışarı savrulur.
SapYok.

Ne zaman, nerede

Mar–Nis, Ara–Oca

  1. Ocamevsimde
  2. Şub
  3. Marmevsimde
  4. Nismevsimde
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eyl
  10. Eki
  11. Kas
  12. Aramevsimde

Yer yıldızı mantarının meyve gövdesi aylarca dayanır, bu yüzden yıl boyu görülebilir; Türkiye kayıtlarımız aralık ile nisan arasındadır, en çok ocakta.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar AralıkOcakMartNisan

Rengi KahverengiGri

Görüldüğü bölgeler İç Anadolu BölgesiAkdeniz BölgesiEge BölgesiMarmara BölgesiManisaAntalyaMuğlaAnkaraİstanbulKırklareli

Yer yıldızı mantarı nerede yetişir?

Kumlu, taşlı, kireçsiz ve kuru topraklarda; çam ve meşe gibi ağaçlarla ortaklık kurar. Yol kenarı, açık orman ve maki içinde tek tek ya da küçük gruplar hâlinde çıkar.

Yer yıldızı mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 15 kayıt vardır; en çok Muğla ve Kırklareli'nden, ayrıca Manisa, Afyonkarahisar, Ankara, Antalya, Denizli ve İstanbul'dan. Kayıtlar Ege ve Akdeniz'in kuru, kumlu yamaçlarında yoğunlaşır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca6
  2. Şub0
  3. Mar3
  4. Nis2
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki0
  11. Kas0
  12. Ara4

Türkiye yer yıldızı mantarı haritası: bütün iller ve aylar →

8 il, 15 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Yer yıldızı mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Yer yıldızı mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Yer yıldızı mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Yer yıldızı mantarı
Sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum), genel görünüş Zehirli

Yer yıldızı mantarı değil

Sarı sert top mantarı Scleroderma citrinum

Henüz açılmamış yer yıldızı küçük, sert bir top gibi görünür ve sarı sert top mantarıyla karışır. Sert top mantarının kabuğu sarımsı ve pullu, içi gençken mor-siyahtır; kollara ayrılmaz. Yer yıldızının dış kabuğu sonunda yıldız gibi açılır.

Toprak yıldızları (Geastrum spp.) Yenmez

Yer yıldızı mantarı değil

Toprak yıldızları Geastrum spp.

Geastrum türlerinin kolları kuruyunca yeniden kapanmaz ve iç topun ağzı çoğunlukla düzgün, sivri ya da yivlidir. Yer yıldızının kolları kuru havada kapanır, iç yüzleri ağ gibi çatlaklıdır.

Puf mantarı (Lycoperdon perlatum), genel görünüş Yenen tür

Yer yıldızı mantarı değil

Puf mantarı Lycoperdon perlatum

Puf mantarının dış kabuğu yıldız gibi açılmaz; gençken içi bembeyaz ve yumuşaktır, yüzeyi küçük sivri dikenlidir. Yer yıldızının genç topu serttir ve dış kabuğu kalın, kollu bir yıldıza ayrılır.

İçerik notu

Olgun hâli derimsi ve tozludur; mutfak değeri yoktur. Bazı Asya ülkelerinde genç topların yendiği bildirilir, ama oradaki türler ayrı türler olarak ayrılmıştır.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Yer yıldızı mantarı zehirli sayılmaz, ama sert ve tatsızdır; genç, kapalı topları zehirli sert top mantarlarından ayırmak zordur. Topu ortadan kesip içi mor-siyahsa sert top mantarıdır. Bu yüzden toplanmamalıdır. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Yer yıldızı mantarı yenir mi?

Yenmez. Olgun hâli sert, derimsi ve tatsızdır; genç hâli de zehirli sert top mantarlarıyla karışabildiği için toplanmamalıdır.

Yer yıldızı mantarı zehirli mi?

Kendisinin zehirli olduğu bilinmez. Tehlike, kapalı genç topların zehirli sert top mantarıyla karıştırılmasıdır.

Neden 'barometre' mantarı denir?

Kolları havadaki neme tepki verir: kuru havada içe kıvrılıp topu sarar, yağmur ya da çiyle yeniden açılır.

Yer yıldızı mantarı sert top mantarından nasıl ayrılır?

Topu ortadan kesin: sert top mantarının içi gençken mor-siyahtır ve kabuğu kollara ayrılmaz. Yer yıldızının dış kabuğu kalın kollara ayrılır, iç topu ince zarlıdır.

Yer yıldızı mantarı nerede çıkar?

Kumlu, taşlı ve kuru topraklarda, çoğunlukla çam ve meşe yakınında; yol kenarlarında ve maki içinde.

Yer yıldızı mantarı ne zaman görülür?

Meyve gövdesi aylarca dayandığı için yıl boyu görülebilir; Türkiye kayıtlarımız aralıktan nisana uzanır.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde Muğla, Kırklareli, Manisa, Afyonkarahisar, Ankara, Antalya, Denizli ve İstanbul'dan 15 kayıt vardır.

Astraeus hygrometricus'un Türkçe adı nedir?

iNaturalist'teki Türkçe adı çatlak yer yıldızıdır; aramalarda yer yıldızı mantarı diye geçer.

Yer yıldızı mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde yer yıldızı mantarı mevsimi: Mar–Nis, Ara–Oca. Yer yıldızı mantarının meyve gövdesi aylarca dayanır, bu yüzden yıl boyu görülebilir; Türkiye kayıtlarımız aralık ile nisan arasındadır, en çok ocakta.

Yer yıldızı mantarı nerede yetişir?

Kumlu, taşlı, kireçsiz ve kuru topraklarda; çam ve meşe gibi ağaçlarla ortaklık kurar. Yol kenarı, açık orman ve maki içinde tek tek ya da küçük gruplar hâlinde çıkar.

Yer yıldızı mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 15 kayıt vardır; en çok Muğla ve Kırklareli'nden, ayrıca Manisa, Afyonkarahisar, Ankara, Antalya, Denizli ve İstanbul'dan. Kayıtlar Ege ve Akdeniz'in kuru, kumlu yamaçlarında yoğunlaşır.

Yer yıldızı mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Yer yıldızı mantarı şu türlerle karıştırılabilir: sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum, zehirli), toprak yıldızları (Geastrum spp., yenmez) ve puf mantarı (Lycoperdon perlatum, yenen tür). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Pavithra ve ark. (2016), Mycology: Astraeus hygrometricus biyoaktif potansiyeli pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Adanacıoğlu ve ark. (2014), ANADOLU (Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü): Türkiye makromantar genetik kaynakları I. Ege Bölgesi dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Astraeus hygrometricus en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Astraeus hygrometricus first-nature.com
  2. iNaturalist: Astraeus hygrometricus (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  3. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (11)