İçeriğe geç
Mantar keşfet
Sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum), genel görünüş
Norbert Nagel · CC BY-SA 3.0
Zehirli

Sarı sert top mantarı

Scleroderma citrinum · Sclerodermataceae

Sapsız, patates benzeri, kalın ve sert kabuklu, sarı-kahve pullu zehirli bir top mantar.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaSclerodermataceae
MevsimMar, Ağu–Kas
Spor iziZeytin-kahve ile siyahımsı kahve (toz hâlinde)
Boy3–10 cm
Türkiye kaydı1 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumZehirli

Sapsız, patates benzeri, kalın ve sert kabuklu, sarı-kahve pullu zehirli bir top mantar. İçi gençken bile beyaz değil, mor-siyah ve mermer desenlidir; puf mantarı ve trüfle karıştırılabilir.

Sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Sarı sert top mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Zeytin-kahve ile siyahımsı kahve (toz hâlinde) Olgunlukta metalik ya da lastik benzeri keskin koku.

Sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum), şapka, üstten görünüş
Şapka3–10 cm, düzensiz yuvarlak, patates biçimli; kabuk 2–4 mm kalın, sert, kirli sarı ile sarı-kahve, üzeri çatlak pullu.
Topuz yüzeyiLamel ya da gözenek yok; iç kısım (gleba) gençken beyaz damarlı mor-siyah, olgunlukta zeytin-kahve toza döner.
SapGerçek sap yok; dipte kök benzeri hif demetleriyle toprağa bağlanır.

Ne zaman, nerede

Mar, Ağu–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Marmevsimde
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Scleroderma citrinum yaz sonundan sonbahar sonuna kadar çıkar; Türkiye'deki az sayıdaki GBIF kaydı mart ve kasım aylarındandır, kuru eski gövdeler aylarca kalabilir.

Tipi Zehirli

Görüldüğü aylar MartAğustosEylülEkimKasım

Rengi SarıKahverengi

Görüldüğü bölgeler Marmara Bölgesiİstanbul

Sarı sert top mantarı nerede yetişir?

Asitli, kumlu ya da yosunlu topraklarda, meşe, kayın ve huş gibi ağaçların altında yetişir; ağaçlarla ortak yaşam (mikoriza) kurar.

Sarı sert top mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Scleroderma citrinum'un Türkiye'de GBIF'te az sayıda kaydı vardır; bunlar Artvin (Sünbüllü) ve İstanbul'dandır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki0
  11. Kas1
  12. Ara0

1 il, 1 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Sarı sert top mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Sarı sert top mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Sarı sert top mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Sarı sert top mantarı (Scleroderma citrinum), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Sarı sert top mantarı
Puf mantarı (Lycoperdon perlatum), genel görünüş Yenen tür

Sarı sert top mantarı değil

Puf mantarı Lycoperdon perlatum

Puf mantarının kabuğu ince ve dikencikli, iç kısmı gençken baştan sona saf beyaz ve yumuşaktır. Scleroderma'nın kabuğu kalın ve serttir, kesilince içi mor-siyah görünür. Yalnız içi tamamen beyaz puf mantarları yenir; ortadan kesip mutlaka bakılmalıdır.

Trüf mantarı (Tuber spp.), genel görünüş Yenen tür

Sarı sert top mantarı değil

Trüf mantarı Tuber spp.

Trüfler toprak altında gelişir, kabukları siğilli ya da pürüzsüzdür ve kesilince içleri belirgin damarlı mermer desenlidir, güçlü ve hoş bir koku taşır. Scleroderma genellikle toprağın üzerinde görünür, kabuğu pullu ve kalındır, olgunlukta içi toza döner.

Ölüm mantarı (Amanita phalloides), genel görünüş Ölümcül

Sarı sert top mantarı değil

Ölüm mantarı Amanita phalloides

Yumurta evresindeki genç Amanita da top biçiminde görünebilir; kesildiğinde içinde şapka ve lamel taslağı görülür. Top biçimli her mantar ortadan kesilerek kontrol edilmelidir.

Çöl trüfü (Terfezia spp.), genel görünüş Yenen tür

Sarı sert top mantarı değil

Çöl trüfü Terfezia spp.

Çöl trüfü bozkırda toprak altında çıkar, kabuğu ince ve düzdür, içi açık renkli ve damarlı kalır. Bu türün kabuğu kalın ve pulludur, içi mor-siyaha döner ve damarsızdır.

Yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus), genel görünüş Yenmez

Sarı sert top mantarı değil

Yer yıldızı mantarı Astraeus hygrometricus

Yer yıldızının genç, kapalı topu sert top mantarına benzer, ama dış kabuğu sonunda kalın kollara ayrılıp yıldız gibi açılır ve kolları kuru havada yeniden kapanır. Sert top mantarı hiç açılmaz, içi gençken mor-siyahtır.

Zehirli maddeler

Scleroderma citrinum mikorizal bir türdür; zehirli etkisinin kimyasal kaynağı ayrıntılı biçimde aydınlatılmamıştır. Kaynak

Sık sorulanlar

Scleroderma citrinum zehirli mi?

Evet. Bulantı, kusma, karın ağrısı ve terleme yapar; bazı vakalarda baş dönmesi ve bayılma bildirilmiştir.

Scleroderma citrinum nasıl tanınır?

Sapsız, patates biçimli, 2–4 mm kalınlığında sert ve pullu sarı-kahve kabuk; kesildiğinde içi gençken bile mor-siyah ve beyaz damarlı.

Puf mantarından nasıl ayrılır?

Ortadan kesin: yenen puf mantarının içi baştan sona saf beyaz ve yumuşaktır, kabuğu incedir. Sert top mantarının kabuğu kalın, içi koyudur.

Trüfle karışır mı?

Evet, özellikle kesilmemiş hâlde. Trüfler toprak altında gelişir, güçlü ve hoş kokar; sert top mantarı genelde toprağın üstündedir ve kokusu metalik ya da lastik gibidir.

Scleroderma citrinum'un Türkçe adı var mı?

Kaynaklarla doğrulanmış yerleşik bir Türkçe halk adı bulamadık; sayfada betimleyici bir ad kullanıyoruz.

Türkiye'de nerede görülür?

Asitli topraklı meşe, kayın ve huş altlarında. GBIF'teki az sayıdaki Türkiye kaydı Artvin ve İstanbul'dandır.

Sarı sert top mantarı zehirli mi?

Evet, sarı sert top mantarı zehirlidir ve yenmez. Scleroderma citrinum yenirse belirtiler genellikle yarım saat ile birkaç saat içinde başlar: bulantı, kusma, karın ağrısı, terleme; bazı vakalarda baş dönmesi ve bayılma bildirilmiştir. Pişirmek onu güvenli kılmaz. Zehirlenme şüphesinde mantardan kalan parçayı saklayın.

Sarı sert top mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde sarı sert top mantarı mevsimi: Mar, Ağu–Kas. Scleroderma citrinum yaz sonundan sonbahar sonuna kadar çıkar; Türkiye'deki az sayıdaki GBIF kaydı mart ve kasım aylarındandır, kuru eski gövdeler aylarca kalabilir.

Sarı sert top mantarı nerede yetişir?

Asitli, kumlu ya da yosunlu topraklarda, meşe, kayın ve huş gibi ağaçların altında yetişir; ağaçlarla ortak yaşam (mikoriza) kurar.

Sarı sert top mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Scleroderma citrinum'un Türkiye'de GBIF'te az sayıda kaydı vardır; bunlar Artvin (Sünbüllü) ve İstanbul'dandır.

Sarı sert top mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Sarı sert top mantarı şu türlerle karıştırılabilir: puf mantarı (Lycoperdon perlatum, yenen tür), trüf mantarı (Tuber spp., yenen tür), ölüm mantarı (Amanita phalloides, ölümcül), çöl trüfü (Terfezia spp., yenen tür) ve yer yıldızı mantarı (Astraeus hygrometricus, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Kanokmedhakul ve ark. (2003), Planta Medica: Scleroderma citrinum triterpenoid ve vulpinik asit türevleri pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Adanacıoğlu ve ark. (2014), ANADOLU (Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü): Türkiye makromantar genetik kaynakları I. Ege Bölgesi dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Scleroderma citrinum en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Scleroderma citrinum first-nature.com
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  3. iNaturalist: Türkiye gözlemleri inaturalist.org
Fotoğraf kaynakları (8)