İçeriğe geç
Mantar keşfet
Karakız mantarı (Tricholoma terreum), genel görünüş
Paula Nimigean · CC BY 4.0
Yenmez

Karakız mantarı

Tricholoma terreum · Tricholomataceae

Gri, keçemsi şapkalı, beyaz ile soluk gri lamelli, halkasız ve kokusu belirsiz küçük bir çam ormanı mantarı.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü8 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaTricholomataceae
MevsimEki–Mar
Spor iziBeyaz
Şapka çapı3–8 cm
Sap boyu3–8 cm
Türkiye kaydı33 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Gri, keçemsi şapkalı, beyaz ile soluk gri lamelli, halkasız ve kokusu belirsiz küçük bir çam ormanı mantarı. Türkiye'de kara kafa ve karaca adlarıyla da bilinir ve yerel olarak toplanır. Yenilebilirliği kaynaklarda tartışmalıdır: bazı kaynaklar yenen sayar, Field Mycology (2014) yenen listesinden çıkarılmasını önerir ve yakın türlerde kas yıkımı (rabdomiyoliz) bildirilmiştir. Bu yüzden toplanmasını ve yenmesini önermiyoruz.

Diğer adları: kara kafa, karaca, karakulak

Karakız mantarı (Tricholoma terreum), genel görünüş

Karakız mantarı hangi tür?

Karakız mantarı, gri ve keçemsi şapkalı Tricholoma terreum'a verilen addır; aynı tür yöreye göre kara kafa, karaca ve karakulak adlarıyla da anılır. Çam ve sedir altında, çoğu zaman kalabalık gruplar hâlinde çıkar. Türkiye kayıtları ekimden mayısa kadar uzanır.

Karakız adı tek başına arandığında türkü ve şarkılar öne çıkar; mantarı arıyorsanız Latince adına ya da gri şapka, beyaz-gri lamel ve halkasız ince sap üçlüsüne bakın.

Karakız neden tartışmalı?

Karakız uzun yıllar yenen mantar listelerinde yer aldı ve 2024 tarihli bir Molecules çalışması da onu yenen sayar. Ancak yakın akraba Tricholoma equestre'nin büyük miktarda ve art arda yenmesinden sonra rabdomiyoliz (kas yıkımı) bildirilmiştir; Field Mycology dergisinin 2014 editoryali karakızın da yenen listelerinden çıkarılmasını önerir, First Nature toplanmamasını öğütler.

Bu belirsizlik nedeniyle karakızı sayfamızda yenmez olarak gösteriyoruz. Ölümcül olmasa da ağır mide-bağırsak zehirlenmesi yapan en tehlikeli benzeri kaplan tricholomadır (Tricholoma pardinum): daha iri, daha etli ve şapkası belirgin koyu pulludur.

Nasıl tanınır?

Karakız mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Beyaz Belirgin kokusu yok, tadı yumuşak; eti ince, beyaz ile grimsi.

Karakız mantarı (Tricholoma terreum), şapka, üstten görünüş
Şapka3–8 cm, önce konik sonra yayvan, ortası çoğu zaman tümsekli; fare grisi ile koyu gri, yüzeyi keçemsi ya da ince pullu.
Karakız mantarı (Tricholoma terreum), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerBeyaz ile soluk gri, seyrek ve sapa çentikle bağlanan lameller.
Sap3–8 cm, beyaz ile soluk gri, ince ve kırılgan.

Ne zaman, nerede

Eki–Mar

  1. Ocamevsimde
  2. Şubmevsimde
  3. Marmevsimde
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eyl
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Aramevsimde

Karakız mantarı Avrupa'da sonbaharda çıkar; Türkiye GBIF kayıtları ekimden mayısa uzanır, en çok aralık ve mart aylarındadır.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar EkimKasımAralıkOcakŞubatMart

Rengi Gri

Görüldüğü bölgeler Güneydoğu Anadolu BölgesiKaradeniz Bölgesiİç Anadolu BölgesiEge BölgesiMarmara BölgesiBartınManisaYozgatMuğlaAnkaraBoluİstanbul

Karakız mantarı nerede yetişir?

Karakız mantarı çam ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, çoğu zaman kumlu ya da kireçli toprakta, kalabalık gruplar hâlinde yetişir; ağaçlarla mikoriza kurar.

Karakız mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Karakız mantarının Türkiye'de geniş bir yayılışı vardır: kayıtlar Ankara, Trabzon ve Yozgat başta olmak üzere Marmara'dan Akdeniz'e ve İç Anadolu'ya kadar uzanır. Batı Karadeniz'de karakulak mantarı adıyla da bilinir.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca6
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May6
  6. Haz1
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki6
  11. Kas5
  12. Ara9

Türkiye karakız mantarı haritası: bütün iller ve aylar →

12 il, 33 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Karakız mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Karakız mantarı (Tricholoma terreum), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Karakız mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Karakız mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Karakız mantarı (Tricholoma terreum), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Karakız mantarı
Kaplan tricholoma (Tricholoma pardinum) Zehirli

Karakız mantarı değil

Kaplan tricholoma Tricholoma pardinum

Daha iri ve etlidir, gri şapkası belirgin koyu pullarla kaplıdır, unumsu kokar; ağır mide-bağırsak zehirlenmesi yapar.

Çizgili tricholoma (Tricholoma virgatum) Yenmez

Karakız mantarı değil

Çizgili tricholoma Tricholoma virgatum

Şapkası sivri ve gümüşi gridir, ışınsal lifli çizgilidir; tadı acı ve yakıcıdır.

Kurşuni pembe lamelli mantarı (Entoloma sinuatum), genel görünüş Zehirli

Karakız mantarı değil

Kurşuni pembe lamelli Entoloma sinuatum

Daha iri ve krem-gridir, lamelleri yaşlanınca pembeleşir ve spor izi pembedir; unumsu kokar.

Ölümcül lifli şapka mantarı (Inosperma erubescens), genel görünüş Ölümcül

Karakız mantarı değil

Ölümcül lifli şapka Inosperma erubescens

Şapkası lifli ve kenarından yarılır, ezilince kırmızılaşır, spor izi kahverengidir; ilkbahar-yaz başında yapraklı ağaç altında çıkar.

Karakız mantarının yenilebilirliği tartışmalıdır. Wikipedia ve 2024 tarihli Molecules çalışması türü yenen sayar; Field Mycology dergisinin 2014 editoryali yenen mantar listelerinden çıkarılmasını önerir, First Nature toplanmamasını öğütler. Yüksek miktarda yenen yakın Tricholoma türlerinden sonra rabdomiyoliz (kas yıkımı) bildirilmiştir. Ayrıca zehirli gri lamelli benzerleri çoktur. Bu nedenle toplanmasını ve yenmesini önermiyoruz; zehirlenme şüphesinde 112'yi arayın (Ulusal Zehir Danışma Merkezi: 114).

Sık sorulanlar

Karakız mantarı yenir mi?

Önermiyoruz. Kaynaklar tartışmalıdır: Wikipedia ve 2024 Molecules çalışması yenen sayar, Field Mycology (2014) yenen listesinden çıkarılmasını önerir, First Nature toplanmamasını öğütler. Yakın türlerde yüksek miktarda tüketimden sonra rabdomiyoliz bildirilmiştir ve zehirli gri benzerleri çoktur.

Karakız mantarı nasıl tanınır?

Gri, keçemsi ya da ince pullu şapka, beyaz-gri lameller, halkasız ince sap, beyaz spor izi ve belirgin olmayan koku birlikte aranır; çam altında kalabalık gruplar hâlinde çıkar.

Karakız mantarı hangi zehirli mantarla karışır?

En tehlikeli benzeri kaplan tricholomadır (Tricholoma pardinum): daha iri, etli ve belirgin pulludur, unumsu kokar. Gri lifli şapkalar ve kurşuni pembe lamelli de karışabilir.

Karakız mantarı Türkiye'de nerede yetişir?

Çam ve sedir ormanlarında. GBIF kayıtları en çok Ankara, Trabzon ve Yozgat'tan gelir; Muğla, Antalya, İstanbul ve Isparta gibi illerde de kaydı vardır.

Karakız mantarı ne zaman çıkar?

Sonbahardan ilkbahara kadar; Türkiye kayıtları ekim–mayıs arasındadır, en çok aralık ve martta görülür.

Karakız mantarı zehirli mi?

Karakız mantarı kesin zehirli sayılmaz ama yenebilirliği tartışmalıdır; akrabasında kas yıkımı bildirilmiştir. Biz yenmez kabul ediyoruz.

Karakız mantarının diğer adları nelerdir?

Karakız mantarı kara kafa, karaca ve karakulak adlarıyla da bilinir; Latince adı Tricholoma terreum'dur.

Karakız mantarı nasıl pişirilir?

Karakız mantarı için pişirme önermiyoruz; yenebilirliği tartışmalı olduğu için sayfamızda yenmez olarak geçer.

Karakız mantarı hangi ağacın altında çıkar?

Karakız mantarı çoğunlukla çam ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, kalabalık gruplar hâlinde çıkar.

Karakız mantarı satılır mı?

Karakız mantarı Türkiye'de pazarda düzenli satılan bir tür değildir; yenebilirliği tartışmalı olduğu için satın almanızı da önermiyoruz.

Karakız mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde karakız mantarı mevsimi: Eki–Mar. Karakız mantarı Avrupa'da sonbaharda çıkar; Türkiye GBIF kayıtları ekimden mayısa uzanır, en çok aralık ve mart aylarındadır.

Karakız mantarı nerede yetişir?

Karakız mantarı çam ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, çoğu zaman kumlu ya da kireçli toprakta, kalabalık gruplar hâlinde yetişir; ağaçlarla mikoriza kurar.

Karakız mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Karakız mantarının Türkiye'de geniş bir yayılışı vardır: kayıtlar Ankara, Trabzon ve Yozgat başta olmak üzere Marmara'dan Akdeniz'e ve İç Anadolu'ya kadar uzanır. Batı Karadeniz'de karakulak mantarı adıyla da bilinir.

Karakız mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Karakız mantarı şu türlerle karıştırılabilir: kaplan tricholoma (Tricholoma pardinum, zehirli), çizgili tricholoma (Tricholoma virgatum, yenmez), kurşuni pembe lamelli (Entoloma sinuatum, zehirli) ve ölümcül lifli şapka (Inosperma erubescens, ölümcül). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Clericuzio vd. (2024), Molecules: Tricholoma terreum ncbi.nlm.nih.gov
  2. Sevindik ve ark. (2025), International Journal of Medicinal Mushrooms: Tricholoma terreum pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  3. Allı, H. ve Şen, İ. (2016). Tricholoma Türlerinin Yenilebilirliği Üzerine Notlar. Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 4(3) agrifoodscience.com
Tüm kaynaklar (8)
  1. Karancı, A. ve Çetin, A. (2025). Batı Karadeniz Bölgesi'ndeki Yenilebilir Yabani Mantarların Etnomikolojik ve Gastronomik Değerlerinin İncelenmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies 13(1), 485–514 (yerel ad: karakulak) jotags.net
  2. Wikipedia (EN): Tricholoma terreum en.wikipedia.org
  3. First Nature: Tricholoma terreum first-nature.com
  4. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  5. iNaturalist: Türkiye gözlemleri inaturalist.org
Fotoğraf kaynakları (13)