İçeriğe geç
Mantar keşfet
Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), genel görünüş
Eugene Popov · CC BY 4.0
Yenmez

Fındık mantarı

Lactarius pyrogalus · Russulaceae

Fındık mantarı, fındık ağaçlarının dibinde çıkan, gri-bej şapkalı, kesilince beyaz süt veren bir sütlü mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü7 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaRussulaceae
MevsimAğu–Kas
Spor iziAçık okr
Şapka çapı5–10 cm
Sap boyu4–6 cm
Türkiye kaydı1 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Fındık mantarı, fındık ağaçlarının dibinde çıkan, gri-bej şapkalı, kesilince beyaz süt veren bir sütlü mantardır. Lamelleri seyrek ve sarımsıdır; sütü çok acı ve yakıcıdır. Zehirli sayılmaz ama çoğu kaynak yenmez kabul eder. Karadeniz'de fındık kirmiti adıyla toplanıp turşu ve salamura yapıldığı bildirilir.

Diğer adları: fındık kirmiti, fındık tirmiti

Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), genel görünüş

Fındık mantarı hangi tür? Tirmitle ad karışıklığı

Fındık mantarı adı Mantarlı Yaşam'da Lactarius pyrogalus için verilir; aynı kaynak bu türün fındık kirmiti, fındık tirmiti ve tirmit adlarıyla da anıldığını yazar. Bu sayfa o türü anlatır.

Ancak bazı tarif sitelerinde "fındık mantarı (tirmit)" adıyla anlatılan mantar, Türkçe Vikipedi'nin tirmit mantarı dediği yenen geyik mantarı (Lactifluus volemus) olabilir. İki tür birbirinden kolay ayrılır: geyik mantarının şapkası turuncu-kahve ve kadifemsidir, lamelleri sıktır, bol ve tatlımsı beyaz süt akıtır, eti balık gibi kokar. Fındık mantarının şapkası gri-kahve ve halkalıdır, lamelleri seyrek ve sarımsıdır, beyaz sütü dile değince yakar.

Halk neden yiyor, biz neden yenmez diyoruz?

Mantarlı Yaşam'a göre fındık mantarı zehirli değildir, ama çok acı, buruk ve asidik tadı yüzünden birçok ülkede yenen mantar sayılmaz. Doğu Avrupa'nın bazı ülkelerinde ve Türkiye'de yine de tüketilir; taze ya da turşu, salamura olarak satılır. Karadeniz tariflerinde mantar önce haşlanır, sonra soğan ve biberle kavrulur.

Biz fındık mantarını yenmez olarak tutuyoruz. Sütlü mantarlar arasında Lactarius helvus gibi zehirli ve Lactarius torminosus gibi mide-bağırsak zehirlenmesi yapan türler vardır; sütü olan her mantarın yenebileceği düşüncesi yanlıştır.

Benzer sütlü mantarlar

Dağ tirmidi (Lactarius glyciosmus) fındık mantarına benzer ama belirgin hindistancevizi kokusuyla ayrılır. Gürgen altında çıkan Lactarius circellatus da sık karıştırılır. Turuncu sütlü kanlıca çam altında çıkar ve yaraları yeşile döner; fındık bahçesinde onu beklemeyin.

Nasıl tanınır?

Fındık mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Açık okr Hafif meyvemsi; sütü beyazdır, tadı çok acı, yakıcı ve ekşimsidir.

Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), şapka, üstten görünüş
Şapka5–10 cm, önce dışbükey, sonra düz ya da huni biçimli; gri-bej ile açık kahve, bazen sarımsı ya da pembemsi tonlu, belli belirsiz halkalı; ıslakken yapışkan, parlak değil.
Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSeyrek, sapa hafifçe inen lameller; önce sarımsı ile ten rengi, sonra tarçın-okr. Seyrek ve sarı lameller onu diğer gri sütlü mantarlardan ayırır.
Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), sap ve sap dibi
Sap4–6 cm boyunda, 0,7–1,5 cm kalınlığında, silindirik; beyazımsı ya da şapka renginde, çıplak.

Ne zaman, nerede

Ağu–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Fındık mantarı yaz sonu ve sonbaharda çıkar; Avrupa kaynakları ağustos–ekim arasını verir, Türkiye'deki tek GBIF kaydı ekim ayındandır.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar AğustosEylülEkimKasım

Rengi GriKahverengi

Görüldüğü bölgeler Karadeniz BölgesiDüzce

Fındık mantarı nerede yetişir?

Fındık ağaçlarıyla kök ortaklığı (mikoriza) kurar; fındık bahçelerinde ve fındıklı karışık ormanlarda, tek tek ya da dağınık gruplar hâlinde çıkar.

Fındık mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Fındık mantarının GBIF'teki tek Türkiye kaydı Düzce'nin Akçakoca ilçesindendir (ekim 2019). Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin bir çalışması Samsun ve Ordu'da halkın topladığı örnekleri incelemiştir; tür Orta Karadeniz'in fındık bahçelerinde yaygındır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki1
  11. Kas0
  12. Ara0

1 il, 1 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Fındık mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Fındık mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Fındık mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Fındık mantarı
Kanlıca mantarı (Lactarius deliciosus), genel görünüş Yenen tür

Fındık mantarı değil

Kanlıca Lactarius deliciosus

Kanlıcanın şapkası ve sütü havuç turuncusudur, yaraları yeşile döner ve çam altında çıkar. Fındık mantarının sütü beyazdır ve fındık dibinde çıkar.

Tüylü sütlü mantar (Lactarius torminosus) Zehirli

Fındık mantarı değil

Tüylü sütlü mantar Lactarius torminosus

Pembe-somon şapkası halkalıdır ve kenarı belirgin biçimde tüylüdür; huş ağaçlarının altında çıkar. Beyaz, acı sütü vardır ve mide-bağırsak zehirlenmesi yapar.

Hindistancevizi kokulu sütlü (Lactarius glyciosmus) Yenmez

Fındık mantarı değil

Hindistancevizi kokulu sütlü Lactarius glyciosmus

Daha küçüktür, şapkası leylak-gri tonludur ve belirgin hindistancevizi kokar; huş altında çıkar. Bazı yerel kaynaklar fındık mantarı adını bu türe de verir.

Lactarius deterrimus mantarı, genel görünüş Yenmez

Fındık mantarı değil

Lactarius deterrimus Lactarius deterrimus

Turuncu şapkalı ve turuncu sütlüdür, ellenince yeşile döner; fındık mantarı gri-kahverengi ve beyaz, yakıcı sütlüdür.

Köknar kanlıca mantarı (Lactarius salmonicolor), genel görünüş Yenmez

Fındık mantarı değil

Köknar kanlıca mantarı Lactarius salmonicolor

Somon turuncusu, turuncu sütlüdür ve köknar altında çıkar; fındık mantarı gri-kahverengi, beyaz yakıcı sütlüdür ve fındık altındadır.

İçerik notu

Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin Samsun ve Ordu örnekleriyle yaptığı çalışmada taze örneklerde nem oranı %68,7, protein %4,4 bulunmuştur. Kaynak

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Fındık mantarı zehirli sayılmaz ama çiğken sütü çok acı ve yakıcıdır; çoğu kaynak yenmez kabul eder. Sütlü mantarlar arasında mide-bağırsak zehirlenmesi yapan türler vardır; süt rengi, koku ve ağaç ortağı kesinleşmeden toplamayın. Zehirlenme şüphesinde mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Fındık mantarı yenir mi?

Zehirli sayılmaz, ama sütü çok acı ve yakıcı olduğu için çoğu kaynak yenmez kabul eder. Karadeniz'de turşu ve salamura yapıldığı bildirilir; bu yerel bir alışkanlıktır, öneri değildir.

Fındık kirmiti ile fındık mantarı aynı mı?

Çoğu kaynakta evet: ikisi de Lactarius pyrogalus için kullanılır. Ancak bazı yerel kaynaklar fındık mantarı adını hindistancevizi kokulu Lactarius glyciosmus'a da verir.

Fındık mantarı nasıl tanınır?

Fındık dibinde çıkan gri-bej şapka, seyrek ve sarımsı lameller, kesilince akan beyaz ve çok acı süt, açık okr spor izi.

Kanlıcadan nasıl ayrılır?

Kanlıcanın sütü turuncudur, yaraları yeşile döner ve çam altında çıkar. Fındık mantarının sütü beyazdır ve fındık ağacı altında çıkar.

Fındık mantarı ne zaman çıkar?

Yaz sonu ve sonbaharda; Avrupa kaynakları ağustos–ekim arasını verir.

Türkiye'de nerede yetişir?

Orta ve Batı Karadeniz'in fındık bahçelerinde. GBIF'teki tek Türkiye kaydı Düzce'den, bilimsel çalışma örnekleri Samsun ve Ordu'dandır.

Fındık mantarı evde yetiştirilir mi?

Hayır. Fındık kökleriyle ortak yaşayan (mikorizal) bir türdür; misel ya da kitle yetiştirilemez.

Fındık mantarı zehirli mi?

Fındık mantarı zehirli sayılmaz, ama sütü çok acı ve yakıcıdır; çoğu kaynak yenmez kabul eder. Biz de yenmez olarak gösteriyoruz.

Fındık mantarının diğer adı nedir?

Fındık mantarı fındık kirmiti, fındık tirmiti ve tirmit adlarıyla da bilinir; Latince adı Lactarius pyrogalus'tur.

Fındık mantarı ile tirmit aynı mı?

Fındık mantarı bazen tirmit diye anılır, ama Vikipedi'de tirmit mantarı adı yenen geyik mantarına (Lactifluus volemus) verilir. Süt tadı, lamel sıklığı ve şapka rengiyle ayrılırlar.

Fındık mantarı nasıl pişirilir?

Fındık mantarı Karadeniz tariflerinde önce haşlanır, sonra soğan ve biberle kavrulur ya da turşusu kurulur. Acı sütü nedeniyle biz yenmez kabul ediyoruz.

Fındık mantarı fiyatı ne kadar?

Fındık mantarı yetiştirilmez, mevsiminde doğadan toplanıp taze ya da turşu olarak satılır; fiyatı yöreye göre değişir. Güncel fiyat vermiyoruz.

Fındık mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde fındık mantarı mevsimi: Ağu–Kas. Fındık mantarı yaz sonu ve sonbaharda çıkar; Avrupa kaynakları ağustos–ekim arasını verir, Türkiye'deki tek GBIF kaydı ekim ayındandır.

Fındık mantarı nerede yetişir?

Fındık ağaçlarıyla kök ortaklığı (mikoriza) kurar; fındık bahçelerinde ve fındıklı karışık ormanlarda, tek tek ya da dağınık gruplar hâlinde çıkar.

Fındık mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Fındık mantarının GBIF'teki tek Türkiye kaydı Düzce'nin Akçakoca ilçesindendir (ekim 2019). Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin bir çalışması Samsun ve Ordu'da halkın topladığı örnekleri incelemiştir; tür Orta Karadeniz'in fındık bahçelerinde yaygındır.

Fındık mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Fındık mantarı şu türlerle karıştırılabilir: kanlıca (Lactarius deliciosus, yenen tür), tüylü sütlü mantar (Lactarius torminosus, zehirli), hindistancevizi kokulu sütlü (Lactarius glyciosmus, yenmez), lactarius deterrimus (Lactarius deterrimus, yenmez) ve köknar kanlıca mantarı (Lactarius salmonicolor, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. OMÜ AVESİS: Some chemical components of Lactarius pyrogalus avesis.omu.edu.tr
  2. Wikipedia (EN): Lactarius pyrogalus en.wikipedia.org
  3. First Nature: Lactarius pyrogalus first-nature.com
Tüm kaynaklar (7)
  1. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  2. Vikipedi (TR): Tirmit mantarı tr.wikipedia.org
  3. Mantarlı Yaşam: Fındık mantarı (Lactarius pyrogalus) mantarliyasam.com
  4. Yemek Cini: Fındık Mantarı (Tirmit) Kavurması yemekcini.com
Fotoğraf kaynakları (8)