İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), genel görünüş
Cheryl McCleary-Catalano · CC BY 4.0
Zehirli

Kurt kulağı mantarı

Sarcosphaera coronaria · Pezizaceae

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), toprağın içinde içi boş bir top olarak gelişen, sonra yüzeye çıkıp yıldız gibi yarılan, içi mor-leylak renkli kase biçimli bir mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü8 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaPezizaceae
MevsimMar–Haz
Spor iziBeyaz
Şapka çapı5–15 cm
Türkiye kaydı10 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumZehirli

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), toprağın içinde içi boş bir top olarak gelişen, sonra yüzeye çıkıp yıldız gibi yarılan, içi mor-leylak renkli kase biçimli bir mantardır. Türkiye'de çukurçanak adıyla da bilinir; Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün zehirli mantarlar belgesi bu türü kuzu kulağı adıyla verir. Arsenik biriktirir ve çiğ ya da az pişmiş yendiğinde ölümcül zehirlenmeye yol açtığı bildirilmiştir; zehirli kabul edilir.

Diğer adları: çukurçanak, kuzu kulağı mantarı Eski / eş adları: Sarcosphaera crassa, Sarcosphaera eximia

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), genel görünüş

Kuzu kulağı mantarı hangi tür?

Kuzu kulağı mantarı adını resmî bir kaynakta Sarcosphaera coronaria için görüyoruz: Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün zehirli mantarlar belgesi bu türü kuzu kulağı adıyla verir. Aynı tür Türkiye'de kurt kulağı ve çukurçanak adlarıyla da bilinir. Yani bu sayfadaki kuzu kulağı, toprakta mor içli bir kase olarak açılan zehirli türdür.

Bu ad halk arasında sık sık kuzugöbeği (Morchella) ile karıştırılır: "kuzu kulağı mantarı" diye arayan birçok kişi aslında ilkbaharda toplanan, petekli şapkalı kuzugöbeğini kastediyor. İki ad birbirine benzese de türler tamamen farklıdır; kuzugöbeği yenen bir mantardır, kurt kulağı zehirlidir. Kuzukulağı ayrıca ekşi yaprakları yenen bir bitkinin (Rumex) adıdır; mantarla ilgisi yoktur.

Kuzu kulağı ile kuzugöbeği nasıl ayrılır?

İkisi de ilkbaharda, çoğu zaman iğne yapraklı ağaçların yakınında çıkar; bu yüzden aynı sepette karşılaşabilirler. Ayrım biçimdedir. Kuzugöbeğinin belirgin bir sapı ve bal peteğine benzeyen çukurlu, koni ya da yumurta biçimli bir şapkası vardır; ortadan kesilince sapla şapka birlikte tek bir boşluk oluşturur.

Kurt kulağının sapı yoktur. Toprağın içinde içi boş bir top olarak gelişir, sonra üstten yıldız gibi 7–10 loba yarılarak açılır; iç yüzü pürüzsüz ve leylak-mordur, dışı toprak bulaşıklı beyazımsıdır. Petek, çukur ya da sap görmüyorsanız elinizdeki kuzugöbeği değildir. Kuzugöbeği toplarken dikkat edilmesi gereken bir başka zehirli tür de beyinsi, kıvrımlı şapkalı sahte kuzugöbeğidir.

Pişirmek kurt kulağını güvenli yapar mı?

Hayır. Eski bazı kaynaklar pişirilmiş kurt kulağını yenir sayar, ama türün asıl sorunu topraktan biriktirdiği arseniktir: bilimsel çalışmalarda kuru maddede kilogram başına 1 gramı aşan arsenik ölçülmüştür. Arsenik bir elementtir; ısıyla yok olmaz. Avrupa'da çiğ ya da az pişmiş yendikten sonra ölümcül zehirlenmeler de bildirilmiştir. Bu yüzden kuzu kulağı ya da kurt kulağı adıyla bilinen bu mantar hiçbir pişirme yöntemiyle önerilmez.

Nasıl tanınır?

Kurt kulağı mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Beyaz Belirgin kokusu yoktur; eti beyaz, kırılgan ve 2–3 mm kalınlığındadır.

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), şapka, üstten görünüş
Şapka5–15 cm; önce toprağın içinde kapalı, içi boş beyazımsı bir top, sonra üstten yırtılarak 7–10 sivri loba ayrılan, yıldız ya da taç biçimli bir kase olur. Dış yüzü beyazımsı-krem, toprak ve kum bulaşıktır.
Şapka yüzeyiKasenin iç yüzü pürüzsüz ve mattır; genç örnekte leylak-mor, yaşlandıkça kahverengimsi mor olur. Sporlar bu iç yüzeyde oluşur; lamel ya da gözenek yoktur.
SapGerçek sapı yoktur; bazen tabanda kısa, kalın, toprağa gömülü bir uzantı bulunur.

Ne zaman, nerede

Mar–Haz

  1. Oca
  2. Şub
  3. Marmevsimde
  4. Nismevsimde
  5. Maymevsimde
  6. Hazmevsimde
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eyl
  10. Eki
  11. Kas
  12. Ara

Kurt kulağı mantarı ilkbaharda, kar kalktıktan sonra çıkar; Türkiye'deki gözlemler şubat ile haziran arasındadır, en çok mart ve mayısta.

Tipi Zehirli

Görüldüğü aylar MartNisanMayısHaziran

Rengi MorBeyaz

Görüldüğü bölgeler Güneydoğu Anadolu BölgesiKaradeniz Bölgesiİç Anadolu BölgesiAkdeniz BölgesiEge BölgesiGaziantepAntalyaOsmaniyeMuğlaKaramanAnkaraKastamonu

Kurt kulağı mantarı nerede yetişir?

Kireçli topraklarda, çoğunlukla çam, ladin ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, bazen kayın ormanlarında; ağaç kökleriyle ortaklık kurduğu düşünülür. Önce toprağa yarı gömülü gelişir, tek tek ya da küçük gruplar hâlinde çıkar.

Kurt kulağı mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 10 kayıt vardır: Ankara, Osmaniye, Antalya, Kastamonu, Gaziantep, Muğla, Uşak ve Karaman. Kayıtlar İç Anadolu ve Akdeniz'in iğne yapraklı ormanlarında yoğunlaşır.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub1
  3. Mar3
  4. Nis2
  5. May3
  6. Haz1
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki0
  11. Kas0
  12. Ara0

8 il, 10 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kurt kulağı mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Kurt kulağı mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kurt kulağı mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kurt kulağı mantarı
Peziza türleri (Peziza spp.) Yenmez

Kurt kulağı mantarı değil

Peziza türleri Peziza spp.

Peziza kaseleri genellikle kahverengi ya da bej renklidir, toprağın üstünde açılır ve kenarı yıldız gibi yarılmaz. Kurt kulağı toprağın içinde top olarak başlar ve iç yüzü leylak-mordur.

Koca dalgatopu mantarı (Geopora sumneriana) Yenmez

Kurt kulağı mantarı değil

Koca dalgatopu mantarı Geopora sumneriana

Sedir altında, ilkbaharda yarı gömülü çıkan bu kasenin iç yüzü krem-bej, dışı kahverengi ve tüylüdür; mor ton yoktur.

Tellice mantarı (Ramaria flava), genel görünüş Yenmez

Kurt kulağı mantarı değil

Tellice mantarı Ramaria flava

Ad benzerliği dışında biçimce benzemez: tellice sarı dallı, mercan gibidir. Bazı yerel kaynaklar saçaklı mantar adını kurt kulağı için de kullanır; ad yerine biçime bakın.

Zehirli maddeler

Bu tür yalnız zehirlilik bakımından önemlidir; bilimsel çalışmalarda kuru maddesinde kilogram başına 1 gramı aşan arsenik, çoğu metil arsonik asit biçiminde bulunmuştur.

Sık sorulanlar

Kuzu kulağı mantarı ile kuzugöbeği aynı mı?

Kuzu kulağı mantarı kuzugöbeği değildir. Kuzu kulağı adı zehirli Sarcosphaera coronaria'ya verilir; kuzugöbeği (Morchella) petekli şapkalı, saplı ve yenen ayrı bir türdür.

Kurt kulağı mantarı yenir mi?

Hayır. Arsenik biriktirir ve çiğ ya da az pişmiş yendikten sonra ölümcül zehirlenmeler bildirilmiştir; zehirli kabul edilir.

Kuzu kulağı mantarı hangisi?

Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün zehirli mantarlar belgesi kuzu kulağı adını Sarcosphaera coronaria'ya, yani kurt kulağı mantarına verir. Kuzu kulağı ayrıca bir bitkinin adıdır; kuzugöbeği ile karıştırılmamalıdır.

Çukurçanak ile kurt kulağı aynı mantar mı?

Evet. İkisi de Sarcosphaera coronaria için kullanılan Türkçe adlardır.

Saçaklı mantar kurt kulağı mı?

Bazı yerel kaynaklar saçaklı mantar adını bu türe de verir, ama saçak mantarı adı çoğunlukla mercan biçimli Ramaria ve Clavaria türleri için kullanılır. Ad değil biçim belirleyicidir: kurt kulağı mor içli bir kasedir.

Kurt kulağı mantarı nasıl tanınır?

Toprağa yarı gömülü, yıldız gibi yarılmış bir kase; dışı beyazımsı, içi leylak-mor; sapı yok, eti kırılgan.

Ne zaman ve nerede çıkar?

İlkbaharda, kireçli topraklarda, çoğunlukla çam, ladin ve sedir altında. Türkiye kayıtları şubat–haziran arasındadır.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde Ankara, Osmaniye, Antalya, Kastamonu, Gaziantep, Muğla, Uşak ve Karaman'dan kayıtlar vardır.

Kurt kulağı mantarı yetiştirilir mi?

Hayır. Ağaç kökleriyle ortak yaşadığı düşünülen yabani bir türdür ve zehirli olduğu için yetiştirilmez.

Kuzu kulağı mantarı yenir mi?

Kuzu kulağı mantarı yenmez. Arsenik biriktiren zehirli bir türdür; çiğ ya da az pişmiş yendikten sonra ölümcül zehirlenmeler bildirilmiştir.

Kuzu kulağı mantarı nasıl pişirilir?

Kuzu kulağı mantarı pişirilmez; biriktirdiği arsenik ısıyla yok olmaz. Kuzugöbeği tarifi arıyorsanız kuzugöbeği sayfamıza bakın.

Kuzu kulağı mantarının faydaları nelerdir?

Kuzu kulağı mantarı için bilinen bir yarar yoktur; zehirli bir türdür ve yenmez. Sağlık amacıyla kullanılması önerilmez.

Kurt kulağı mantarı zehirli mi?

Evet, kurt kulağı mantarı zehirlidir ve yenmez. Kurt kulağı mantarı zehirlidir. Topraktan arsenik biriktirir; Avrupa'da çiğ ya da az pişmiş yendikten sonra ölümcül zehirlenmeler bildirilmiştir. Bazı eski kaynaklarda pişirilince yenir yazsa da bugün önerilmez. Toplamayın, yemeyin; zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Kurt kulağı mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kurt kulağı mantarı mevsimi: Mar–Haz. Kurt kulağı mantarı ilkbaharda, kar kalktıktan sonra çıkar; Türkiye'deki gözlemler şubat ile haziran arasındadır, en çok mart ve mayısta.

Kurt kulağı mantarı nerede yetişir?

Kireçli topraklarda, çoğunlukla çam, ladin ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, bazen kayın ormanlarında; ağaç kökleriyle ortaklık kurduğu düşünülür. Önce toprağa yarı gömülü gelişir, tek tek ya da küçük gruplar hâlinde çıkar.

Kurt kulağı mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 10 kayıt vardır: Ankara, Osmaniye, Antalya, Kastamonu, Gaziantep, Muğla, Uşak ve Karaman. Kayıtlar İç Anadolu ve Akdeniz'in iğne yapraklı ormanlarında yoğunlaşır.

Kurt kulağı mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Kurt kulağı mantarı şu türlerle karıştırılabilir: peziza türleri (Peziza spp., yenmez), koca dalgatopu mantarı (Geopora sumneriana, yenmez) ve tellice mantarı (Ramaria flava, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Braeuer ve ark. (2020), Science of the Total Environment: Sarcosphaera coronaria toksisitesinde arsenik pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Adanacıoğlu ve ark. (2014), ANADOLU (Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü): Türkiye makromantar genetik kaynakları I. Ege Bölgesi dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Sarcosphaera coronaria en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (8)
  1. iNaturalist: Sarcosphaera coronaria (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  3. Vikipedi (TR): Kuzugöbeği (Morchella esculenta) tr.wikipedia.org
  4. Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Mantar zehirlenmeleri ve başlıca zehirli mantarlar (PDF) web.archive.org
  5. MushroomExpert: Sarcosphaera coronaria mushroomexpert.com
Fotoğraf kaynakları (8)