İçeriğe geç
Mantar keşfet
Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), genel görünüş
Agnes Monkelbaan · CC BY-SA 4.0
Yenmez

Kızaran şemsiye mantarı

Chlorophyllum rhacodes · Agaricaceae

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), şemsiye mantarına benzeyen ama ondan daha kısa ve tıknaz, şapkası kalkık iri pullarla kaplı bir mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaAgaricaceae
MevsimEyl–Ara
Spor iziBeyaz. Yeşilimsi spor izi zehirli Chlorophyllum molybdites'i gösterir
Şapka çapı7–15 cm
Sap boyu10–18 cm
Türkiye kaydı8 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), şemsiye mantarına benzeyen ama ondan daha kısa ve tıknaz, şapkası kalkık iri pullarla kaplı bir mantardır. Sapında yılan derisi deseni yoktur, dibinde belirgin bir yumru vardır ve eti kesilince turuncu-kırmızıya döner. Birçok kaynak yenebilir der, ama bazı kişilerde mide-bağırsak rahatsızlığı yapar ve zehirli Chlorophyllum molybdites ile karışır; Türkiye'de de "tavsiye edilmez" olarak kaydedilmiştir. Önerimiz yememektir.

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), doğal ortamında

Nasıl tanınır?

Kızaran şemsiye mantarı parça parça

Volva yok Spor izi: Beyaz. Yeşilimsi spor izi zehirli Chlorophyllum molybdites'i gösterir Hoş, mantarımsı.

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), şapka, üstten görünüş
Şapka7–15 cm, gençken yumurta ya da fıçı biçimli, sonra yayvanlaşır. Ortası düz, kahverengi bir disktir; geri kalanı beyazımsı lifli zemin üzerinde kalkık, iri, kahverengi pullarla kaplıdır ve tüylü, pejmürde görünür.
Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerLameller beyaz, sık ve serbesttir; ellenince ya da yaşlanınca kırmızımsı kahverengiye döner.
Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), sap ve sap dibi
Sap10–18 cm, düz ve yılan derisi desensiz; beyazımsı, ellenince pembe-kahverengiye döner. Dibinde belirgin, yumru gibi şişkinlik vardır. Kesilince eti önce turuncu-kırmızıya, sonra kahverengiye döner.
Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), genel görünüş
HalkaVar: kalın, çift kenarlı ve sap üzerinde hareket ettirilebilir.

Ne zaman, nerede

Eyl–Ara

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Aramevsimde

Kızaran şemsiye mantarı sonbaharda çıkar. Türkiye gözlemleri eylülden aralığa uzanır; en çok ekimde.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar EylülEkimKasımAralık

Rengi KahverengiBeyaz

Görüldüğü bölgeler İç Anadolu BölgesiEge BölgesiMarmara BölgesiİzmirAnkaraKocaeliİstanbul

Kızaran şemsiye mantarı nerede yetişir?

İğne yapraklı ve karışık ormanlarda iğne yaprak döküntüsünde, bahçe, park, çalılık ve kompost yığınlarında; çoğu zaman topluluklar ya da halkalar hâlinde. Besince zengin, bozulmuş toprağı sever.

Kızaran şemsiye mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 8 kayıt vardır: İstanbul 5, Kocaeli, İzmir ve Ankara birer. Tür Kütahya Simav'dan da kaydedilmiş ve yenebilirliği "tavsiye edilmez" olarak verilmiştir (Adanacıoğlu ve ark., 2014, Anadolu Dergisi).

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl1
  10. Eki2
  11. Kas2
  12. Ara3

4 il, 8 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Kızaran şemsiye mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Kızaran şemsiye mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Kızaran şemsiye mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Kızaran şemsiye mantarı
Şemsiye mantarı (Macrolepiota procera), genel görünüş Yenen tür

Kızaran şemsiye mantarı değil

Şemsiye mantarı Macrolepiota procera

Şemsiye mantarı çok daha uzundur (15–40 cm), sapında koyu yılan derisi deseni vardır, pulları daha küçük ve yassıdır, eti kesilince kızarmaz.

Yeşil sporlu şemsiye (Chlorophyllum molybdites) Zehirli

Kızaran şemsiye mantarı değil

Yeşil sporlu şemsiye Chlorophyllum molybdites

Görünüşü çok benzer; ama olgun lamelleri yeşilimsi griye, spor izi yeşile döner. Şiddetli kusma ve ishal yapar. Şüphede spor izi alınmadan yenmez.

Chlorophyllum brunneum (Chlorophyllum brunneum) Yenmez

Kızaran şemsiye mantarı değil

Chlorophyllum brunneum Chlorophyllum brunneum

Bahçe ve kompostta çıkan yakın akrabasıdır; sap dibindeki yumru daha keskin kenarlı ve iridir. Dış görünüşle ayırmak zordur ve o da bazı kişilerde rahatsızlık yapar.

Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), genel görünüş Ölümcül

Kızaran şemsiye mantarı değil

Ölümcül lepiota Lepiota brunneoincarnata

Çok daha küçüktür (şapka 2–5 cm), sapı aşağıda pembe-kahve kuşaklıdır, eti kızarmaz. Karaciğere zarar veren ölümcül bir türdür; küçük şemsiye benzeri mantarlar asla toplanmaz.

Kızaran şemsiye mantarının yenebilirliği tartışmalıdır: birçok kaynak yenebilir der, ama bir kısım insanda mide-bağırsak rahatsızlığı ve alerjik tepki yapar. Zehirli Chlorophyllum molybdites ile yalnız spor izine bakılarak ayrılabilir; küçük örnekleri ölümcül lepiotalarla karışabilir. Türkiye kaydında "tavsiye edilmez" olarak geçer. Yemeyin. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Kızaran şemsiye mantarı yenir mi?

Yenebilirliği tartışmalıdır; bazı kişilerde mide-bağırsak rahatsızlığı yapar ve zehirli benzeriyle karışır. Önerimiz yememektir.

Kızaran şemsiye mantarı zehirli mi?

Herkeste zehirlenme yapmaz, ama bir kısım insanda kusma, ishal ve alerjik tepkiye yol açtığı bildirilir. Asıl tehlike, yeşil sporlu zehirli Chlorophyllum molybdites ile karışmasıdır.

Şemsiye mantarından nasıl ayrılır?

Şemsiye mantarı çok daha uzundur ve sapında yılan derisi deseni vardır; eti kızarmaz. Kızaran şemsiyenin sapı düz, dibi yumrulu, eti kesilince turuncu-kırmızıdır.

Neden kızaran şemsiye denir?

Sapı ya da şapkası kesilince eti birkaç saniye içinde turuncu-kırmızıya, sonra kahverengiye döner. Bu, türü tanımada önemli bir işarettir.

Yeşil sporlu şemsiyeden nasıl ayrılır?

Yalnız spor iziyle güvenilir şekilde ayrılır: kızaran şemsiyenin spor izi beyaz, Chlorophyllum molybdites'inki yeşildir. Olgun molybdites'in lamelleri de yeşilimsi griye döner.

Nerede ve ne zaman çıkar?

Sonbaharda; iğne yapraklı orman döküntüsünde, bahçe, park ve kompost yığınlarında, çoğu zaman gruplar hâlinde.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde İstanbul, Kocaeli, İzmir ve Ankara'dan 8 kayıt vardır; Kütahya Simav'dan da kaydedilmiştir.

Kızaran şemsiye mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde kızaran şemsiye mantarı mevsimi: Eyl–Ara. Kızaran şemsiye mantarı sonbaharda çıkar. Türkiye gözlemleri eylülden aralığa uzanır; en çok ekimde.

Kızaran şemsiye mantarı nerede yetişir?

İğne yapraklı ve karışık ormanlarda iğne yaprak döküntüsünde, bahçe, park, çalılık ve kompost yığınlarında; çoğu zaman topluluklar ya da halkalar hâlinde. Besince zengin, bozulmuş toprağı sever.

Kızaran şemsiye mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 8 kayıt vardır: İstanbul 5, Kocaeli, İzmir ve Ankara birer. Tür Kütahya Simav'dan da kaydedilmiş ve yenebilirliği "tavsiye edilmez" olarak verilmiştir (Adanacıoğlu ve ark., 2014, Anadolu Dergisi).

Kızaran şemsiye mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Kızaran şemsiye mantarı şu türlerle karıştırılabilir: şemsiye mantarı (Macrolepiota procera, yenen tür), yeşil sporlu şemsiye (Chlorophyllum molybdites, zehirli), chlorophyllum brunneum (Chlorophyllum brunneum, yenmez) ve ölümcül lepiota (Lepiota brunneoincarnata, ölümcül). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Adanacıoğlu ve ark. (2014), Anadolu 24(2): Türkiye Makromantar Genetik Kaynakları I. Ege Bölgesi dergipark.org.tr
  2. Wikipedia (EN): Shaggy parasol en.wikipedia.org
  3. First Nature: Chlorophyllum rhacodes, Shaggy Parasol first-nature.com
Tüm kaynaklar (6)
  1. iNaturalist: Chlorophyllum rhacodes (Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  3. MushroomExpert: Chlorophyllum rhacodes mushroomexpert.com
Fotoğraf kaynakları (9)