İçeriğe geç
Mantar keşfet
Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), genel görünüş
Kieran Roy Powell · CC BY 4.0
Yenmez

Çöp mantarı

Candolleomyces candolleanus · Psathyrellaceae

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), eski adıyla Psathyrella candolleana, bahçe, park ve yol kenarlarında gömülü odun ve çürüyen bitki artıkları üzerinde gruplar hâlinde çıkan küçük, kırılgan bir mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü5 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaPsathyrellaceae
MevsimEyl–Tem
Spor iziKoyu mor-kahverengi
Şapka çapı2–7 cm
Sap boyu4–8 cm
Türkiye kaydı38 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), eski adıyla Psathyrella candolleana, bahçe, park ve yol kenarlarında gömülü odun ve çürüyen bitki artıkları üzerinde gruplar hâlinde çıkan küçük, kırılgan bir mantardır. Şapkası krem ile soluk kahverengi arasında, kenarında beyaz zar kalıntıları vardır; lamelleri gri-leylaktan koyu kahverengiye döner. Bazı kaynaklar yenebildiğini yazar, ama eti çok ince ve değersizdir; küçük kahverengi zehirli türlerle kolay karıştığı için önerimiz yememektir.

Eski / eş adları: Psathyrella candolleana, Hypholoma candolleanum

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Çöp mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Koyu mor-kahverengi Belirgin değil.

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), şapka, üstten görünüş
Şapka2–7 cm, gençken çan biçimli ya da dışbükey, sonra yayvanlaşır; krem, bal rengi ya da soluk kahverengi, kuruyunca beyazımsı; kenarında asılı beyaz zar parçaları, ince ve kolay kırılır.
Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSık lameller; önce beyazımsı, sonra gri-leylak, olgunlukta koyu çikolata kahverengisi; sapa yapışık.
Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), sap ve sap dibi
Sap4–8 cm boyunda, 3–8 mm kalınlığında, beyaz, içi boş ve çok kırılgan; boyuna kolayca yarılır.

Ne zaman, nerede

Eyl–Tem

  1. Ocamevsimde
  2. Şubmevsimde
  3. Marmevsimde
  4. Nismevsimde
  5. Maymevsimde
  6. Hazmevsimde
  7. Temmevsimde
  8. Ağu
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Aramevsimde

Çöp mantarı ilkbahardan sonbahar sonuna kadar, ılık kışlarda da çıkabilir. Türkiye kayıtlarımız ağustos dışında her aya dağılır; en yoğun ay mayıstır, nisan, haziran, eylül ve ekim onu izler.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar OcakŞubatMartNisanMayısHaziranTemmuzEylülEkimKasımAralık

Rengi KahverengiBeyaz

Görüldüğü bölgeler Güneydoğu Anadolu BölgesiKaradeniz Bölgesiİç Anadolu BölgesiAkdeniz BölgesiEge BölgesiMarmara BölgesiManisaDiyarbakırSamsunAnkaraKocaeliİstanbulBalıkesir

Çöp mantarı nerede yetişir?

Bahçe, park, çim alan, yol kenarı ve orman kenarlarında; kütük dibinde, gömülü çürük odunda ve bitki artıklarında. Genellikle gruplar ya da küçük kümeler hâlinde çıkar; yerleşim alanlarında sık görülür.

Çöp mantarı Türkiye'de nerede bulunur?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 38 kayıt vardır: İstanbul 24, Kocaeli 3; Diyarbakır, Manisa, Ankara ve Adana ikişer; Samsun, Balıkesir ve Kastamonu birer. Tür, Psathyrella candolleana adıyla Kırıkkale'den de yayımlanmıştır (Güler ve ark., 2013, Hacettepe Journal of Biology and Chemistry).

Hangi ayda çıkar

  1. Oca1
  2. Şub2
  3. Mar3
  4. Nis5
  5. May8
  6. Haz5
  7. Tem1
  8. Ağu0
  9. Eyl5
  10. Eki5
  11. Kas2
  12. Ara1

9 il, 38 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Çöp mantarı için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), doğal ortamında
Doğal ortamında
Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Çöp mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Çöp mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Çöp mantarı (Candolleomyces candolleanus), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Çöp mantarı
Ölümcül galerina mantarı (Galerina marginata), genel görünüş Ölümcül

Çöp mantarı değil

Ölümcül galerina Galerina marginata

Ölümcül galerina da küçük ve kahverengidir, ama odun üzerinde çıkar, şapkası daha koyu bal-pas kahverengisidir, sapında kahverengi bir halka bulunur ve spor izi pas kahverengisidir. Çöp mantarının sapı beyaz ve halkasızdır, spor izi koyu mor-kahverengidir.

Panaeolus cinctulus mantarı, genel görünüş Zehirli

Çöp mantarı değil

Panaeolus cinctulus Panaeolus cinctulus

Panaeolus cinctulus gübreli çim ve kompostta çıkar; şapkası kurudukça kenarda koyu bir bant bırakır ve lamelleri benekli siyahımsı olur, spor izi siyahtır. Psilosibin içerir.

Pullu mürekkep mantarı (Coprinellus micaceus), genel görünüş Yenmez

Çöp mantarı değil

Pullu mürekkep mantarı Coprinellus micaceus

Pullu mürekkep mantarı kütük dibinde sık kümeler yapar; şapkası çizgili, bal rengidir ve üstünde parıltılı ince pullar taşır, lamelleri olgunlukta kararıp sıvılaşır. Çöp mantarının lamelleri erimez.

Kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare), genel görünüş Zehirli

Çöp mantarı değil

Kükürt sarısı demet mantarı Hypholoma fasciculare

Kükürt sarısı demet mantarı da odunda kümeler hâlinde çıkar, ama şapkası ve eti kükürt sarısıdır, lamelleri sarı-yeşilden morumsu kahverengiye döner ve tadı çok acıdır.

Mıhbaşı mantarı (Marasmius oreades), genel görünüş Yenen tür

Çöp mantarı değil

Mıhbaşı mantarı Marasmius oreades

Mıhbaşı mantarı çimde halka hâlinde çıkar; sapı sert ve esnektir, bükülünce kırılmaz, lamelleri seyrek ve krem rengidir, spor izi beyazdır. Çöp mantarının sapı kolayca kırılır, lamelleri kahverengileşir.

İçerik notu

Mutfak değeri yoktur denecek kadar azdır; eti kâğıt inceliğindedir ve pişince neredeyse kaybolur. Eski Psathyrella cinsi 2020'de genetik çalışmalarla bölünmüş, bu tür yeni Candolleomyces cinsine aktarılmıştır.

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Çöp mantarı bazı kaynaklarda yenen tür olarak geçer, ama eti çok ince ve lezzetsizdir, başka kaynaklar ise yenmez sayar. Asıl risk, ölümcül zehirli galerina ya da psilosibinli Panaeolus gibi küçük kahverengi mantarlarla karıştırılmasıdır. Önerimiz yememektir. Zehirlenme şüphesinde 114 UZEM'i arayın ve mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Çöp mantarı yenir mi?

Önerimiz yememektir. Bazı kaynaklar yenebildiğini yazar, ama eti çok ince ve değersizdir ve küçük kahverengi zehirli mantarlarla kolay karışır.

Çöp mantarı zehirli mi?

Kendisinin zehirli olduğu bilinmez. Risk, ölümcül galerina gibi benzer görünen küçük kahverengi türlerle karıştırılmasıdır.

Psathyrella candolleana ile aynı tür mü?

Evet. Tür uzun yıllar Psathyrella candolleana adıyla bilindi; 2020'deki genetik çalışmalardan sonra Candolleomyces candolleanus adını aldı.

Çöp mantarı nasıl tanınır?

Krem ile soluk kahverengi arası ince şapka, kenarda beyaz zar parçaları, gri-leylaktan koyu kahverengiye dönen sık lameller ve beyaz, içi boş, çok kırılgan sap birlikte aranır. Spor izi koyu mor-kahverengidir.

Çöp mantarı ölümcül galerinadan nasıl ayrılır?

Ölümcül galerinanın sapında kahverengi bir halka vardır, şapkası daha koyu bal-pas rengidir ve spor izi pas kahverengisidir. Çöp mantarının sapı beyaz ve halkasızdır. Küçük kahverengi mantarlarda bu ayrım sahada güvenilir değildir.

Çöp mantarı nerede çıkar?

Bahçe, park, çim alan ve yol kenarlarında; kütük dibinde, gömülü çürük odunda ve bitki artıklarında gruplar hâlinde.

Çöp mantarı ne zaman çıkar?

İlkbahardan sonbahar sonuna kadar; Türkiye kayıtlarımızda en yoğun ay mayıstır, ılık kışlarda da görülebilir.

Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde İstanbul, Kocaeli, Diyarbakır, Manisa, Ankara, Adana, Samsun, Balıkesir ve Kastamonu'dan 38 kayıt vardır; Kırıkkale'den de yayımlanmış bir kaydı bulunur.

Çöp mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde çöp mantarı mevsimi: Eyl–Tem. Çöp mantarı ilkbahardan sonbahar sonuna kadar, ılık kışlarda da çıkabilir. Türkiye kayıtlarımız ağustos dışında her aya dağılır; en yoğun ay mayıstır, nisan, haziran, eylül ve ekim onu izler.

Çöp mantarı nerede yetişir?

Bahçe, park, çim alan, yol kenarı ve orman kenarlarında; kütük dibinde, gömülü çürük odunda ve bitki artıklarında. Genellikle gruplar ya da küçük kümeler hâlinde çıkar; yerleşim alanlarında sık görülür.

Çöp mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Harita verimizde (GBIF ve iNaturalist) Türkiye'den 38 kayıt vardır: İstanbul 24, Kocaeli 3; Diyarbakır, Manisa, Ankara ve Adana ikişer; Samsun, Balıkesir ve Kastamonu birer. Tür, Psathyrella candolleana adıyla Kırıkkale'den de yayımlanmıştır (Güler ve ark., 2013, Hacettepe Journal of Biology and Chemistry).

Çöp mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Çöp mantarı şu türlerle karıştırılabilir: ölümcül galerina (Galerina marginata, ölümcül), panaeolus cinctulus (Panaeolus cinctulus, zehirli), pullu mürekkep mantarı (Coprinellus micaceus, yenmez), kükürt sarısı demet mantarı (Hypholoma fasciculare, zehirli) ve mıhbaşı mantarı (Marasmius oreades, yenen tür). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Güler, Türkoğlu ve Kunduz (2013), Hacettepe Journal of Biology and Chemistry 41(3): 249–253, Macrofungi of The Kızılırmak Basin (Kırıkkale) dergipark.org.tr
  2. Wikipedia (EN): Candolleomyces candolleanus en.wikipedia.org
  3. First Nature: Psathyrella candolleana, Pale Brittlestem first-nature.com
Tüm kaynaklar (5)
  1. iNaturalist: Candolleomyces candolleanus (Türkçe ad ve Türkiye gözlemleri) inaturalist.org
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
Fotoğraf kaynakları (14)