İçeriğe geç
Mantar keşfet
Tellice mantarı (Ramaria flava), genel görünüş
Bernie · Public domain
Yenmez

Tellice mantarı

Ramaria flava · Gomphaceae

Tellice mantarı, şapkası olmayan, kalın beyaz bir gövdeden çıkan çok sayıda sarı dalla mercana benzeyen bir mantardır.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü8 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaGomphaceae
MevsimTem–Kas
Spor iziTuruncu-sarı ile okr arası
Boy10–20 cm
Sap boyu5–8 cm
Türkiye kaydıKayıt yok
YetiştirmeYalnız doğada
DurumYenmez

Tellice mantarı, şapkası olmayan, kalın beyaz bir gövdeden çıkan çok sayıda sarı dalla mercana benzeyen bir mantardır. Yörede tellice, saçak mantarı ve gelin parmağı gibi adlarla toplanır, ama bu adlar birbirine çok benzeyen birkaç Ramaria türünü kapsar. Yenebilirliği tartışmalıdır: bazı kaynaklar orta kalitede yenir der, aynı görünüşteki Ramaria formosa ise ishal ve şiddetli karın ağrısı yapar.

Diğer adları: saçak mantarı, saçaklı mantar, gelin parmağı, pürçek

Tellice mantarı (Ramaria flava), genel görünüş

Tellice tek bir tür mü?

Tellice adı Türkiye'de tek bir türe değil, mercan gibi dallanan Ramaria cinsine verilir: doğayen bu cinsi topluca tellice mantarı olarak adlandırır, Mantarlı Yaşam ise adı en çok sarı renkli Ramaria flava için kullanır. Bu sayfa Ramaria flava'yı anlatır ama söylediklerimiz bütün tellicelere uyar.

Sorun şudur: aynı görünen Ramaria türlerinden bazıları, örneğin Ramaria formosa, ishal ve kramp yapar. Bu türleri birbirinden ayırmak çoğu zaman spor boyutu ve süsleri gibi mikroskobik özelliklere bakmayı gerektirir; renk ve dal biçimi tek başına yetmez. Bu yüzden tellice sayfamızda yenmez olarak kalır.

Tellice neden haşlanarak pişirilir?

Tellice yöresel mutfakta kavurma, gözleme, börek ve turşu olarak tüketilir; yaygın tariflerde mantar önce kaynar suda haşlanır, suyu dökülür, sonra kavrulur. Bu haşlama adımı halkın bu mantarı mide rahatsızlığı yapabilir bildiğini gösterir; ancak haşlamanın zehirli Ramaria türlerini güvenli hâle getirdiğine dair bir kanıt yoktur.

Piyasada tellice turşusu satıldığını da görüyoruz. Satın aldığınız ürünün türünü satıcıdan Latince adıyla sorun. Doğadan topladığınız mercan biçimli bir mantarı tür kesinleşmeden yemeyin.

Nasıl tanınır?

Tellice mantarı parça parça

Halka ve volva yok Spor izi: Turuncu-sarı ile okr arası Belirgin değil; tadı hafiftir.

Tellice mantarı (Ramaria flava), genel görünüş
ŞapkaŞapka yoktur. Meyve gövdesi 10–20 cm boyunda, 15 cm'ye kadar enindedir; çok sayıda dik dal gençken limon ile kükürt sarısı, yaşlandıkça koyu sarı ve kahverengimsi olur.
Tellice mantarı (Ramaria flava), topuz yüzeyi, yakın plan
Topuz yüzeyiLamel ya da gözenek yoktur; sporlar dalların yüzeyinde oluşur. Dal uçları ellendiğinde kırmızımsı lekelenebilir.
Sap5–8 cm boyunda, 4–5 cm kalınlığında, kalın ve beyazımsı ortak bir gövde; kesitte eti beyazdır.

Ne zaman, nerede

Tem–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Temmevsimde
  8. Ağumevsimde
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Tellice mantarı yaz sonundan sonbahar sonuna kadar çıkar; Avrupa kaynakları temmuzdan kasıma kadar olan dönemi verir.

Tipi Yenmez

Görüldüğü aylar TemmuzAğustosEylülEkimKasım

Rengi Sarı

Tellice mantarı nerede yetişir?

Kayın ve karışık yapraklı ormanlarda, ağaçlarla kök ortaklığı (mikoriza) kurarak toprakta, çoğu zaman küme hâlinde çıkar.

Türkiye'de

Tellice mantarının GBIF ve iNaturalist'te doğrulanmış Türkiye kaydı yoktur. Türkiye'de kayıtlı yaklaşık 20 Ramaria türü vardır; saçak mantarları Karadeniz'de, özellikle Kastamonu'nun Tosya yöresinde toplanır ve pazarda satılır. Pazardaki demetlerin hangi türe ait olduğu çoğu zaman mikroskopsuz kesinleşmez.

Haritamızda tellice mantarı için henüz Türkiye gözlemi yok.

Haritada gör

Tellice mantarı (Ramaria flava), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Neyle karıştırılabilir?

Tellice mantarı aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Tellice mantarı ile arasındaki ayırt edici fark var.

Tellice mantarı (Ramaria flava), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Tellice mantarı
Güzel dallı mercan mantarı (Ramaria formosa) Zehirli

Tellice mantarı değil

Güzel dallı mercan mantarı Ramaria formosa

Dalları somon pembesi ile turuncu, uçları sarımsıdır; eti acımsı olabilir. Yenirse ishal ve şiddetli karın ağrısı yapar. Olgun tellice örnekleriyle gözle ayırmak çoğu zaman mümkün değildir.

Soluk mercan mantarı (Ramaria pallida) Zehirli

Tellice mantarı değil

Soluk mercan mantarı Ramaria pallida

Krem, soluk mor-pembe tonlu dallarıyla daha solgundur. Türkiye'de de gelin parmağı adıyla anılır ve zehirli kabul edilir.

Karnabahar mantarı (Sparassis crispa), genel görünüş Yenen tür

Tellice mantarı değil

Karnabahar mantarı Sparassis crispa

Karnabahar mantarı da dallı bir yumak yapar ama dalları ince, yassı ve kıvrık şeritlerdir; rengi krem ile soluk sarıdır ve genellikle çam köklerinin dibinde çıkar.

Kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria), genel görünüş Zehirli

Tellice mantarı değil

Kurt kulağı mantarı Sarcosphaera coronaria

Biçimce benzemez: toprağa gömülü, yıldız gibi yarılan, içi mor bir kasedir. Bazı yerel kaynaklar saçaklı mantar adını bu zehirli türe de verir; ada değil biçime bakın.

İçerik notu

Ramaria türleri gözle zor ayrılır; uzmanlar tür tanısı için mikroskopla spor incelemesi önerir. Sarı Clavaria türleri beyaz spor iziyle Ramaria'dan ayrılır. Kaynak

Genel bilgidir; sağlık beyanı değildir.

Tellice ve saçak mantarı adları birden çok Ramaria türünü kapsar; bunların bir kısmı ishal ve kramp yapar. Mercan biçimli mantarları tür kesinleşmeden yemeyin. Zehirlenme şüphesinde mantardan kalan parçayı saklayın.

Sık sorulanlar

Tellice mantarı yenir mi?

Tartışmalıdır. Bazı kaynaklar orta kalitede yenir der, ama aynı görünüşteki Ramaria formosa ve R. pallida ishal ve kramp yapar. Tür kesinleşmeden yenmemelidir.

Saçak mantarı ile tellice aynı mı?

Saçak mantarı, Clavaria ve Ramaria cinslerindeki mercan biçimli mantarlara verilen genel bir addır. Tellice bu grubun sarı türü Ramaria flava için kullanılır, ama yöreden yöreye başka türleri de kapsayabilir. Bazı yerel kaynaklar saçaklı mantar adını zehirli kurt kulağı mantarına (Sarcosphaera coronaria) da verir; o mor içli bir kasedir, mercana benzemez.

Tellice mantarı nasıl tanınır?

Şapkası yoktur; kalın beyaz bir gövdeden çıkan çok sayıda dik, limon sarısı dal, ellenince kızaran dal uçları ve turuncu-sarı spor izi.

Gelin parmağı mantarı zehirli mi?

Gelin parmağı adı Türkiye'de Ramaria pallida için de kullanılır ve bu tür zehirli kabul edilir. Aynı adın farklı türlere verilmesi mercan mantarlarını riskli yapar.

Tellice mantarı ne zaman çıkar?

Yaz sonundan sonbahar sonuna kadar; Avrupa kaynakları temmuz ile kasım arasını verir.

Tellice mantarı nerede yetişir?

Kayın ve karışık yapraklı ormanlarda toprakta, ağaç kökleriyle ortaklık kurarak. Türkiye'de saçak mantarları özellikle Kastamonu'nun Tosya yöresinde toplanır.

Tellice mantarı evde yetiştirilir mi?

Hayır. Ağaç kökleriyle ortak yaşayan (mikorizal) bir türdür; misel ya da kitle yetiştirilemez.

Tellice mantarı zehirli mi?

Tellice mantarı adı altında toplanan Ramaria türlerinin bir kısmı zehirlidir; ishal ve kramp yapar. Ramaria flava'nın kendisi tartışmalıdır, biz yenmez kabul ediyoruz.

Tellice mantarı nasıl pişirilir?

Tellice mantarı yöresel tariflerde önce haşlanıp suyu dökülür, sonra kavrulur. Haşlamak zehirli Ramaria türlerini güvenli yapmaz; tür kesinleşmeden pişirmeyin.

Tellice mantarının faydaları nelerdir?

Tellice mantarı için kanıtlanmış bir sağlık yararı bilmiyoruz ve böyle bir iddiada bulunmuyoruz. Yenebilirliği tartışmalı bir türdür.

Tellice mantarı kaç türdür?

Tellice mantarı tek bir tür değildir; mercan biçimli Ramaria cinsinin birçok türüne verilen halk adıdır. Sarı Ramaria flava en çok bu adla anılanıdır.

Tellice mantarı hangi aylarda çıkar?

Takvimimizde tellice mantarı mevsimi: Tem–Kas. Tellice mantarı yaz sonundan sonbahar sonuna kadar çıkar; Avrupa kaynakları temmuzdan kasıma kadar olan dönemi verir.

Tellice mantarı Türkiye'de nerede görülür?

Tellice mantarının GBIF ve iNaturalist'te doğrulanmış Türkiye kaydı yoktur. Türkiye'de kayıtlı yaklaşık 20 Ramaria türü vardır; saçak mantarları Karadeniz'de, özellikle Kastamonu'nun Tosya yöresinde toplanır ve pazarda satılır. Pazardaki demetlerin hangi türe ait olduğu çoğu zaman mikroskopsuz kesinleşmez.

Tellice mantarı hangi mantarlarla karıştırılır?

Tellice mantarı şu türlerle karıştırılabilir: güzel dallı mercan mantarı (Ramaria formosa, zehirli), soluk mercan mantarı (Ramaria pallida, zehirli), karnabahar mantarı (Sparassis crispa, yenen tür) ve kurt kulağı mantarı (Sarcosphaera coronaria, zehirli). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Gürsoy ve ark. (2010), Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi açık arşivi: Ramaria flava, Rhizopogon roseolus ve Russula delica acikerisim.mu.edu.tr
  2. First Nature: Ramaria flava first-nature.com
  3. Vikipedi (TR): Türkiye'nin zehirli mantarları listesi tr.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (8)
  1. GBIF: Ramaria flava gbif.org
  2. Mantarlı Yaşam: Ramaria flava, Tellice mantarı mantarliyasam.com
  3. Hürriyet Mahmure: Saçak mantarı nedir? hurriyet.com.tr
  4. doğayen: Tellice mantarı (Ramaria sp.) dogayen.com
  5. Klasik Tatlar: Tellice mantarı kavurması (haşlama adımı) klasiktatlar.com
Fotoğraf kaynakları (8)