İçeriğe geç
Mantar keşfet
Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), genel görünüş
Chaym Turak · CC BY-SA 4.0
Ölümcül zehirli

Ölümcül lepiota

Lepiota brunneoincarnata · Agaricaceae

Şemsiye mantarına benzeyen ama ondan çok daha küçük, şapkası pembe-kahve pullarla kaplı, sapında kahverengi kuşaklar taşıyan ölümcül bir tür.

Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğü6 kaynakla kontrol edildiDüzeltme bildir

FamilyaAgaricaceae
MevsimEyl–Kas
Spor iziBeyaz
Şapka çapı2–5 cm
Sap boyu3–6 cm
Türkiye kaydı1 gözlem
YetiştirmeYalnız doğada
DurumÖlümcül zehirli

Şemsiye mantarına benzeyen ama ondan çok daha küçük, şapkası pembe-kahve pullarla kaplı, sapında kahverengi kuşaklar taşıyan ölümcül bir tür. Ölüm mantarıyla aynı grup zehri (amatoksin) içerir; küçük şemsiye mantarları bu yüzden hiç toplanmaz.

Diğer adları: küçük şemsiye mantarı, zehirli lepiota

Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), genel görünüş

Nasıl tanınır?

Ölümcül lepiota parça parça

Volva yok Spor izi: Beyaz Hafif meyvemsi ya da belirsiz.

Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), şapka, üstten görünüş
Şapka2–5 cm, dışbükeyden yayvana; krem zemin üzerinde pembe-kahve, şarap rengi pullar, ortası koyu.
Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), şapka altındaki lameller, alttan görünüş
LamellerSerbest, beyaz ile krem lameller.
Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), sap ve sap dibi
Sap3–6 cm, krem; alt yarısında pembe-kahve kuşaklar ve pullar.
Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), genel görünüş
HalkaBelirsiz, çabuk kaybolan halka bölgesi.

Ne zaman, nerede

Eyl–Kas

  1. Oca
  2. Şub
  3. Mar
  4. Nis
  5. May
  6. Haz
  7. Tem
  8. Ağu
  9. Eylmevsimde
  10. Ekimevsimde
  11. Kasmevsimde
  12. Ara

Ölümcül lepiota sonbaharda çıkar; Türkiye'deki tek GBIF kaydı ekim ayındandır.

Tipi Zehirli

Görüldüğü aylar EylülEkimKasım

Rengi PembeKahverengi

Görüldüğü bölgeler Marmara BölgesiKocaeli

Ölümcül lepiota nerede yetişir?

Ölümcül lepiota çimenlik, park, bahçe ve orman kenarlarında, otlu ve humuslu toprakta yetişir.

Ölümcül lepiota Türkiye'de nerede bulunur?

Ölümcül lepiotanın Türkiye'de GBIF'te bir kaydı (Yalova) vardır. Türkiye'deki amatoksin zehirlenmelerinde küçük Lepiota türlerinin de payı olduğu bildirilmiştir.

Hangi ayda çıkar

  1. Oca0
  2. Şub0
  3. Mar0
  4. Nis0
  5. May0
  6. Haz0
  7. Tem0
  8. Ağu0
  9. Eyl0
  10. Eki1
  11. Kas0
  12. Ara0

1 il, 1 gözlem (GBIF, iNaturalist); ay dağılımı gözlem tarihlerinden. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.

Ölümcül lepiota için son gözlemler

"Temsilî" kartlarda görsel türün kendi fotoğrafıdır; gözlemin fotoğrafı lisansı nedeniyle burada gösterilemez, kaynağında görülebilir.

Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), doğal ortamında
Doğal ortamında

Karıştırılabilir

Hangi türlerle karıştırılıyor?

Ölümcül lepiota aşağıdaki türlerle karıştırılabilir. Her kartta benzer türün fotoğrafı ve Ölümcül lepiota ile arasındaki ayırt edici fark var.

Ölümcül lepiota mantarı (Lepiota brunneoincarnata), genel görünüş
Bu sayfadaki tür Ölümcül lepiota
Şemsiye mantarı (Macrolepiota procera), genel görünüş Yenen tür

Ölümcül lepiota değil

Şemsiye mantarı Macrolepiota procera

Şapkası 10–25 cm, sapı 15–30 cm, yılan derisi desenlidir, halkası kalın ve hareketlidir. Küçük, genç bir şemsiye mantarı ölümcül lepiotayla karıştırılabilir; bu yüzden şapkası 10 cm'den küçük şemsiye benzeri mantar toplanmaz.

Çayır mantarı (Agaricus campestris), genel görünüş Yenen tür

Ölümcül lepiota değil

Çayır mantarı Agaricus campestris

Çimenlikte çıkar ama lamelleri pembeden çikolata kahvesine döner, spor izi kahverengidir.

Tepeli lepiota (Lepiota cristata) Zehirli

Ölümcül lepiota değil

Tepeli lepiota Lepiota cristata

Daha küçük, şapkası beyaz zemin üzerinde turuncu-kahve pullu, kokusu keskin ve hoş değil; o da zehirlidir.

Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes), genel görünüş Yenmez

Ölümcül lepiota değil

Kızaran şemsiye mantarı Chlorophyllum rhacodes

Şapkası 7–15 cm, kalkık iri pulludur; sapın dibinde belirgin bir yumru ve hareketli çift halka vardır, eti kesilince turuncu-kırmızıya döner. Genç ve küçük örnekleri lepiotalarla karışabileceği için şemsiye benzeri küçük mantarlar toplanmaz.

Yalancı çayır mantarı (Leucocoprinus leucothites), genel görünüş Yenmez

Ölümcül lepiota değil

Yalancı çayır mantarı Leucocoprinus leucothites

Yalancı çayır mantarı daha büyüktür; şapkası pulsuz, düz beyazdır ve sapında kahverengi bantlar yoktur.

Zehirli maddeler

Ölümcül lepiota, ölüm mantarındaki gibi amatoksin (alfa-amanitin) içerir. Kaynak

Sık sorulanlar

Ölümcül lepiota zehirli mi?

Evet, ölümcüldür. Ölüm mantarıyla aynı grup zehri (amatoksin) içerir ve karaciğeri ağır biçimde hasara uğratır. Pişirmek, kurutmak ya da dondurmak zehri yok etmez.

Şemsiye mantarı ile ölümcül lepiota nasıl ayırt edilir?

Şemsiye mantarının şapkası 10–25 cm, sapı yılan derisi desenli ve halkası kalın, hareketlidir. Ölümcül lepiota 2–5 cm'dir, sapında pembe-kahve kuşaklar vardır. Şapkası 10 cm'den küçük şemsiye benzeri hiçbir mantar toplanmaz.

Ölümcül lepiota Türkiye'de var mı?

Evet. GBIF'te Yalova'dan bir kaydı vardır ve Türkiye'deki amatoksin zehirlenmelerinde küçük Lepiota türlerinin payı olduğu bildirilmiştir.

Ölümcül lepiota nerede yetişir?

Çimenlik, park, bahçe ve orman kenarlarında, otlu ve humuslu toprakta; yani çayır mantarı ve şemsiye mantarı toplanan yerlerde.

Ölümcül lepiota zehirlenmesinin belirtileri ne zaman başlar?

6–24 saat sonra kusma ve ishalle başlar. Ardından birkaç gün geçici bir iyileşme görülebilir; bu sırada karaciğer hasarı sürer. Şüphe varsa belirti beklemeden 112 ya da 114 aranır.

Ölümcül lepiota hangi aylarda çıkar?

Sonbaharda, eylül–kasım arasında; Türkiye'deki kayıt ekim ayındandır.

Ölümcül lepiota Türkiye'de nerede görülür?

Ölümcül lepiotanın Türkiye'de GBIF'te bir kaydı (Yalova) vardır. Türkiye'deki amatoksin zehirlenmelerinde küçük Lepiota türlerinin de payı olduğu bildirilmiştir.

Ölümcül lepiota hangi mantarlarla karıştırılır?

Ölümcül lepiota şu türlerle karıştırılabilir: şemsiye mantarı (Macrolepiota procera, yenen tür), çayır mantarı (Agaricus campestris, yenen tür), tepeli lepiota (Lepiota cristata, zehirli), kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes, yenmez) ve yalancı çayır mantarı (Leucocoprinus leucothites, yenmez). Farklar bu sayfada karşılaştırılır.

Benzer türler

Bütün türler → · Fotoğrafla tanı →

Kaynaklar

  1. Sun ve ark. (2019), Toxicon: Lepiota brunneoincarnata zehirlenmesi vaka çalışması pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Adanacıoğlu ve ark. (2014), ANADOLU (Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü): Türkiye makromantar genetik kaynakları I. Ege Bölgesi dergipark.org.tr
  3. Wikipedia (EN): Lepiota brunneoincarnata en.wikipedia.org
Tüm kaynaklar (6)
  1. First Nature: Lepiota brunneoincarnata first-nature.com
  2. GBIF: Türkiye kayıtları gbif.org
  3. iNaturalist: Türkiye gözlemleri inaturalist.org
Fotoğraf kaynakları (8)