Tür haritası · Tricholoma terreum
Türkiye karakız mantarı haritası: nerede ve ne zaman çıkar?
Karakız mantarı (Tricholoma terreum) haritamızda Türkiye'de 12 ilden 33 doğrulanmış gözlemle kayıtlıdır. En çok kayıt Ankara, Manisa, Yozgat ve Muğla illerinden gelir; gözlemler en çok ocak, mayıs ve aralık aylarında yapılmıştır.
- gözlem
- 33
- il
- 12
- bölge
- 5
- son kayıt
- 10.2026
İllere göre gözlem
- Ankara9
- Manisa5
- Yozgat4
- Muğla4
- Bolu3
- İstanbul2
- Tokat1
- Bartın1
- Gaziantep1
- Sakarya1
- Kırklareli1
- Samsun1
- İç Anadolu 13
- Ege 9
- Karadeniz 6
- Marmara 4
- Doğu ve Güneydoğu 1
Bağlantılı iller için il sayfamızda o ilde kaydedilen bütün türler var. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.
Hangi ayda çıkar?
Bu sayfa yalnız karakız mantarı türünün Türkiye'deki yerini anlatır: hangi illerde ve bölgelerde görüldüğünü, hangi aylarda kaydedildiğini ve hangi ortamda çıktığını. Noktalar GBIF ve iNaturalist'teki araştırma düzeyi, koordinatlı ve lisanslı kayıtlardır; her ayın başında yeniden alınır ve bu sayfa kendiliğinden güncellenir.
Türü tanımak, yenip yenmediğini ve nasıl ayırt edildiğini öğrenmek için karakız mantarı sayfamıza bakın; burada tanım değil, konum ve mevsim bilgisi vardır. Bir kaydın olması mantarın o gün orada görüldüğünü gösterir; bugün orada olduğunu ya da toplanabileceğini göstermez.
Kaynaklardaki Türkiye notu: Karakız mantarının Türkiye'de geniş bir yayılışı vardır: kayıtlar Ankara, Trabzon ve Yozgat başta olmak üzere Marmara'dan Akdeniz'e ve İç Anadolu'ya kadar uzanır. Batı Karadeniz'de karakulak mantarı adıyla da bilinir.
Karakız mantarı ile karışan zehirli türler
- Ölümcül lifli şapka Inosperma erubescens Ölümcül zehirli
- Kaplan tricholoma Tricholoma pardinum Zehirli
- Kurşuni pembe lamelli Entoloma sinuatum Zehirli
Kayıtların bölgelere dağılımı: İç Anadolu 13; Ege 9; Karadeniz 6; Marmara 4; Doğu ve Güneydoğu Anadolu 1. En çok kayıt gelen iller sırasıyla Ankara, Manisa, Yozgat, Muğla, Bolu, İstanbul, Tokat ve Bartın.
Daha az kayıt bulunan iller: Gaziantep, Sakarya, Kırklareli ve Samsun. Kaydı olmayan bir ilde türün bulunmadığı söylenemez; kayıt yoğunluğu, o yörede kaç kişinin gözlem paylaştığını da yansıtır.
Tarihli kayıtların yaklaşık yüzde 33'i eylül–kasım, yüzde 18'i mart–mayıs, yüzde 3'i haziran–ağustos, yüzde 45'i aralık–şubat arasındadır. En yoğun aylar ocak, mayıs ve aralık. Şubat, mart, nisan, temmuz, ağustos ve eylül aylarında haritamızda kayıt yok.
Kaynaklara göre: Karakız mantarı Avrupa'da sonbaharda çıkar; Türkiye GBIF kayıtları ekimden mayısa uzanır, en çok aralık ve mart aylarındadır.
Karakız mantarı çam ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, çoğu zaman kumlu ya da kireçli toprakta, kalabalık gruplar hâlinde yetişir; ağaçlarla mikoriza kurar.
Ölümcül lifli şapka (Inosperma erubescens, ölümcül): Şapkası lifli ve kenarından yarılır, ezilince kırmızılaşır, spor izi kahverengidir; ilkbahar-yaz başında yapraklı ağaç altında çıkar.
Kaplan tricholoma (Tricholoma pardinum, zehirli): Daha iri ve etlidir, gri şapkası belirgin koyu pullarla kaplıdır, unumsu kokar; ağır mide-bağırsak zehirlenmesi yapar.
Kurşuni pembe lamelli (Entoloma sinuatum, zehirli): Daha iri ve krem-gridir, lamelleri yaşlanınca pembeleşir ve spor izi pembedir; unumsu kokar.
Çizgili tricholoma (Tricholoma virgatum, yenmez): Şapkası sivri ve gümüşi gridir, ışınsal lifli çizgilidir; tadı acı ve yakıcıdır.
Sık sorulan sorular
Karakız mantarı Türkiye'de nerede çıkar?
Haritamızda 12 ilden 33 kayıt var; en çok Ankara, Manisa, Yozgat, Muğla ve Bolu illerinden. Bölge olarak en çok İç Anadolu, Ege ve Karadeniz.
Karakız mantarı hangi ayda çıkar?
Kayıtlar en çok ocak, mayıs ve aralık aylarında. Karakız mantarı Avrupa'da sonbaharda çıkar; Türkiye GBIF kayıtları ekimden mayısa uzanır, en çok aralık ve mart aylarındadır.
Karakız mantarı en çok hangi ilde görülür?
En çok kayıt Ankara'da; ardından Manisa, Yozgat ve Muğla gelir. Bu sıra gözlemci yoğunluğunu da yansıtır.
Karakız mantarı nerede yetişir, hangi ortamı sever?
Karakız mantarı çam ve sedir gibi iğne yapraklı ağaçların altında, çoğu zaman kumlu ya da kireçli toprakta, kalabalık gruplar hâlinde yetişir; ağaçlarla mikoriza kurar.
Karakız mantarı hangi zehirli mantarla karışır?
En önemli benzerleri Ölümcül lifli şapka (ölümcül), Kaplan tricholoma (zehirli) ve Kurşuni pembe lamelli (zehirli). Şapkası lifli ve kenarından yarılır, ezilince kırmızılaşır, spor izi kahverengidir; ilkbahar-yaz başında yapraklı ağaç altında çıkar.
Haritada karakız mantarı görülen yerde toplayabilir miyim?
Kayıt, toplama izni anlamına gelmez. Devlet ormanında ticari toplama izne bağlıdır, millî parkta toplama yasaktır; gitmeden önce orman işletme şefliğine sorun.
Bu haritadaki kayıtlar ne kadar güncel?
Kayıtlar GBIF ve iNaturalist'ten her ayın başında yeniden alınır; il listesi, ay dağılımı ve harita bu veriden kendiliğinden güncellenir.
Mantar zehirlenmesinde ne yapılır?
Belirti beklemeden 112 aranır; Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114'tür. Yenen mantardan bir parça ya da fotoğraf hastaneye götürülür.
Kaynaklar
- 6831 sayılı Orman Kanunu (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
- 2873 sayılı Millî Parklar Kanunu, md. 14 (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
- Clericuzio vd. (2024), Molecules: Tricholoma terreum ncbi.nlm.nih.gov
Tüm kaynaklar (6)
- Allı, H. ve Şen, İ. (2016). Tricholoma Türlerinin Yenilebilirliği Üzerine Notlar. Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 4(3) agrifoodscience.com
- Karancı, A. ve Çetin, A. (2025). Batı Karadeniz Bölgesi'ndeki Yenilebilir Yabani Mantarların Etnomikolojik ve Gastronomik Değerlerinin İncelenmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies 13(1), 485–514 (yerel ad: karakulak) jotags.net
- GBIF ve iNaturalist: Türkiye gözlem kayıtları (sitemizin haritası) gbif.org
Veri kaynağı ve lisans
Gözlemler GBIF.org (insan gözlemi ve herbaryum örneği; coğrafi sorunu işaretli kayıtlar hariç) ve iNaturalist araştırma düzeyi kayıtlarından, 2 Kasım 2026 tarihinde alındı. Yalnız makro mantarlar (Agaricomycetes, Pezizomycetes) ve tür düzeyinde adlandırılmış kayıtlar. Her nokta kendi kaydına bağlanır; kaydeden kişi ve lisans (CC0, CC BY, CC BY-NC) kayıtta yazılıdır.
Harita: © OpenStreetMap katkıcıları. İl merkezleri: Wikidata. Bölge, kaydın GADM il adından; il adı olmayan kayıtta en yakın il merkezinden belirlenir. Korunan türlerde (iNaturalist "tehdit altında" ya da IUCN VU/EN/CR) konum ~10 km'ye yuvarlanır; iNaturalist'in gizlediği konumlar "yaklaşık" yazar.
Bir gözlem, mantarın o gün orada görüldüğünü gösterir; bugün orada olduğunu ya da toplanabileceğini göstermez. Gözlem sayısı, mantarın bolluğundan çok o bölgede kaç kişinin kayıt tuttuğunu yansıtır.
Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğüDüzeltme bildir