Bölge · 24 gözlem
Doğu Anadolu Bölgesi mantarları: hangi türler, ne zaman çıkar?
Haritamızda Doğu Anadolu Bölgesi'nde 24 doğrulanmış makro mantar gözlemi ve 19 tür var. En sık kaydedilenler mürekkep mantarı, çaşır mantarı (kral istiridye), mavi cincile ve Morchella elata; kayıtların çoğu mayıs, haziran ve eylül aylarında yapılmış.
- gözlem
- 24
- tür
- 19
- zehirli tür
- 1
- il
- 8
Bu sayfa Doğu Anadolu Bölgesi için GBIF ve iNaturalist'teki araştırma düzeyi, koordinatlı ve lisanslı mantar kayıtlarından derlenir; her ayın başında harita verisiyle birlikte kendiliğinden tazelenir. Bir kaydın olması, mantarın o gün orada görüldüğünü gösterir; bugün orada olduğunu ya da toplanabileceğini göstermez. Kayıt sayısı, mantarın bolluğundan çok o yörede kaç kişinin gözlem tuttuğunu yansıtır.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde en çok kaydedilen türler sırasıyla mürekkep mantarı (Coprinus comatus), çaşır mantarı (kral istiridye) (Pleurotus eryngii), mavi cincile (Collybia nuda), Morchella elata, Helvella monachella, muhteşem paslı şapka (Gymnopilus junonius), cadı şapkası (Hygrocybe conica) ve Bovistella utriformis. Bu türlerin 5 tanesi ansiklopedimizde ayrıntılı olarak anlatılır; aşağıdaki ızgarada kayıt sayısıyla birlikte fotoğraflı gösterilir.
Mevsim dağılımı: tarihli kayıtların yaklaşık yüzde 20'i eylül–kasım, yüzde 37'i mart–mayıs arasındadır. En yoğun aylar mayıs, haziran ve eylül. Yağış, sıcaklık ve rakım mevsimi birkaç hafta öne ya da arkaya kaydırır.
Listenin devamında Doğu Anadolu Bölgesi'nde kaydı bulunan diğer türler: pembe lamelli sütlü mantar, Chlorophyllum agaricoides, danaburnu mantarı, pullu mantar, at göbeği mantarı, şeytan mantarı, Phellopilus nigrolimitatus, Lichenomphalia velutina, Phellinus igniarius, kandermantarı ve Cerrena unicolor. Tek kayıtlı türler de haritada ayrı ayrı görünür; her nokta kendi GBIF ya da iNaturalist kaydına bağlanır.
Doğu Anadolu Bölgesi içinde kaydın en çok geldiği iller: Erzincan, Elazığ, Iğdır, Tunceli, Erzurum ve Malatya. Kaydı olmayan illerde mantar yok demek değildir; orada henüz az kişi gözlem paylaşmıştır.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde görülen türler
-
Mürekkep mantarıCoprinus comatus
3
-
Çaşır mantarı (kral istiridye)Pleurotus eryngii
3
-
Mavi cincileCollybia nuda
2
- Morchella elata 1
- Helvella monachella 1
-
Muhteşem paslı şapkaGymnopilus junonius
1
- Cadı şapkasıHygrocybe conica 1
- Bovistella utriformis 1
- Pembe lamelli sütlü mantarLactarius controversus 1
- Chlorophyllum agaricoides 1
-
Danaburnu mantarıVolvopluteus gloiocephalus
1
-
Pullu mantarCerioporus squamosus
1
- At göbeği mantarıCalvatia gigantea 1
-
Şeytan mantarıRubroboletus satanas
1
- Phellopilus nigrolimitatus 1
- Lichenomphalia velutina 1
- Phellinus igniarius 1
-
KandermantarıBjerkandera adusta
1
- Cerrena unicolor 1
Kayıt sayısına göre ilk 19 tür (toplam 19). Yenebilirlik yalnız ansiklopedimizdeki türlerde; bir kaydın olması toplanabileceği anlamına gelmez.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde kaydedilen zehirli türler
- Şeytan mantarı Rubroboletus satanas Zehirli 1 kayıt
Yerel adlar
- Mürekkep mantarı Coprinus comatus: tüylü mürekkep mantarı, avukat peruğu, çayır mürekkep mantarı, söbelen (kaynak: Wikipedia (EN): Coprinus comatus)
- Çaşır mantarı (kral istiridye) Pleurotus eryngii: kral istiridye, caşur, heliz, kırkor, körek, göbelek (kaynak: Wikipedia (EN): Pleurotus eryngii)
- Danaburnu mantarı Volvopluteus gloiocephalus: anız gülü mantarı, sümüklüce, kakilvik (kaynak: Wikipedia (EN): Volvopluteus gloiocephalus)
- Şeytan mantarı Rubroboletus satanas: şeytan çöreği, zehirli çörek mantarı (kaynak: Wikipedia (EN): Rubroboletus satanas)
İlgili rotalar
Bu yöre için henüz rota sayfamız yok. Kayıtların yoğunlaştığı ormanları yukarıdaki haritada görebilirsiniz.
Şeytan mantarı (Rubroboletus satanas): Şeytan mantarı yaz sonundan sonbahar ortasına kadar çıkar; Türkiye kayıtları eylül–ekimdedir.
Çaşır mantarı (kral istiridye) (Pleurotus eryngii): Çaşır mantarı Doğu Anadolu'nun dağlık kesimlerinde, özellikle Malatya-Arguvan, Tunceli, Erzincan ve Adıyaman'da doğal olarak yetişir; Türkiye'deki popülasyonları altı genetik gruba ayrılır.
Şeytan mantarı (Rubroboletus satanas): Şeytan mantarının Türkiye'de GBIF'te İstanbul ve Tunceli'den kayıtları, iNaturalist'te araştırma düzeyinde gözlemleri vardır.
Şeytan mantarı (Rubroboletus satanas) için kaynaklarda geçen halk adları: şeytan çöreği, zehirli çörek mantarı.
Sık sorulan sorular
Doğu Anadolu Bölgesi'nde hangi mantarlar çıkar?
Haritamızdaki 24 gözleme göre Doğu Anadolu Bölgesi'nde 19 tür kaydedilmiştir. En sık görülenler mürekkep mantarı, çaşır mantarı (kral istiridye), mavi cincile, Morchella elata, Helvella monachella ve muhteşem paslı şapka.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde mantar ne zaman çıkar?
Kayıtların en çok düştüğü aylar mayıs, haziran ve eylül. Tarihli kayıtların yaklaşık yüzde 20'i sonbaharda, yüzde 37'i ilkbaharda.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde zehirli mantar var mı?
Evet. Ansiklopedimizdeki zehirli ve ölümcül türlerden şeytan mantarı burada kaydedilmiştir.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde mantarlara hangi yerel adlar verilir?
Kaynaklarda geçen halk adlarından bazıları: mürekkep mantarı: tüylü mürekkep mantarı, avukat peruğu, çayır mürekkep mantarı; çaşır mantarı (kral istiridye): kral istiridye, caşur, heliz; danaburnu mantarı: anız gülü mantarı, sümüklüce, kakilvik; şeytan mantarı: şeytan çöreği, zehirli çörek mantarı.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde mantar toplamak serbest mi?
Devlet ormanlarında ticari toplama Orman Genel Müdürlüğü'nün iznine bağlıdır; millî park ve korunan alanlarda toplama yasaktır. Gitmeden önce orman işletme şefliğine ya da park müdürlüğüne sorun.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde mantar nerede toplanır?
Bu yöre için henüz bir rota sayfamız yok; haritada noktalara bakarak kayıtların yoğunlaştığı ormanları görebilirsiniz. Kayıt olması toplama izni olduğu anlamına gelmez.
Bu sayfadaki sayılar ne kadar güncel?
Sayılar GBIF ve iNaturalist'ten her ayın başında yeniden alınır; sayfadaki tür listesi, aylık grafik ve harita bu veriden kendiliğinden güncellenir.
Mantar zehirlenmesinde ne yapılır?
Belirti beklemeden 112 aranır; Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin numarası 114'tür. Yenen mantardan bir parça ya da fotoğraf hastaneye götürülür.
Kaynaklar
- 6831 sayılı Orman Kanunu (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
- 2873 sayılı Millî Parklar Kanunu, md. 14 (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
- OGM Doğu Akdeniz: Çaşır mantarının yetişme ortamı istekleri (2018) ogm.gov.tr
Tüm kaynaklar (12)
- GBIF ve iNaturalist: Türkiye gözlem kayıtları (sitemizin haritası) gbif.org
- Wikipedia (EN): Coprinus comatus en.wikipedia.org
- First Nature: Coprinus comatus first-nature.com
- Wikipedia (EN): Pleurotus eryngii en.wikipedia.org
- Wikipedia (EN): Cerioporus squamosus en.wikipedia.org
- First Nature: Polyporus squamosus, Dryad's Saddle first-nature.com
- Wikipedia (EN): Rubroboletus satanas en.wikipedia.org
- First Nature: Rubroboletus satanas first-nature.com
- Wikipedia (EN): Volvopluteus gloiocephalus en.wikipedia.org
Veri kaynağı ve lisans
Gözlemler GBIF.org (insan gözlemi ve herbaryum örneği; coğrafi sorunu işaretli kayıtlar hariç) ve iNaturalist araştırma düzeyi kayıtlarından, 2 Kasım 2026 tarihinde alındı. Yalnız makro mantarlar (Agaricomycetes, Pezizomycetes) ve tür düzeyinde adlandırılmış kayıtlar. Her nokta kendi kaydına bağlanır; kaydeden kişi ve lisans (CC0, CC BY, CC BY-NC) kayıtta yazılıdır.
Harita: © OpenStreetMap katkıcıları. İl merkezleri: Wikidata. Bölge, kaydın GADM il adından; il adı olmayan kayıtta en yakın il merkezinden belirlenir. Korunan türlerde (iNaturalist "tehdit altında" ya da IUCN VU/EN/CR) konum ~10 km'ye yuvarlanır; iNaturalist'in gizlediği konumlar "yaklaşık" yazar.
Bir gözlem, mantarın o gün orada görüldüğünü gösterir; bugün orada olduğunu ya da toplanabileceğini göstermez. Gözlem sayısı, mantarın bolluğundan çok o bölgede kaç kişinin kayıt tuttuğunu yansıtır.
Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğüDüzeltme bildir