Tür haritası · Macrolepiota procera
Türkiye şemsiye mantarı haritası: nerede ve ne zaman çıkar?
Şemsiye mantarı (Macrolepiota procera) haritamızda Türkiye'de 18 ilden 53 doğrulanmış gözlemle kayıtlıdır. En çok kayıt İstanbul, Ankara, Kastamonu ve İzmir illerinden gelir; gözlemler en çok ekim, kasım ve aralık aylarında yapılmıştır.
- gözlem
- 53
- il
- 18
- bölge
- 5
- son kayıt
- 11.2026
İllere göre gözlem
- İstanbul24
- Ankara3
- Kastamonu3
- İzmir3
- Muğla3
- Bolu3
- Kırklareli2
- Çanakkale2
- Balıkesir1
- Sakarya1
- Samsun1
- Manisa1
- Edirne1
- Yalova1
- Kırıkkale1
- Osmaniye1
- Trabzon1
- Eskişehir1
- Marmara 32
- Karadeniz 8
- Ege 7
- İç Anadolu 5
- Akdeniz 1
Bağlantılı iller için il sayfamızda o ilde kaydedilen bütün türler var. Kayıt yoğunluğu gözlemcilerin nerede çalıştığını da yansıtır.
Hangi ayda çıkar?
Bu sayfa yalnız şemsiye mantarı türünün Türkiye'deki yerini anlatır: hangi illerde ve bölgelerde görüldüğünü, hangi aylarda kaydedildiğini ve hangi ortamda çıktığını. Noktalar GBIF ve iNaturalist'teki araştırma düzeyi, koordinatlı ve lisanslı kayıtlardır; her ayın başında yeniden alınır ve bu sayfa kendiliğinden güncellenir.
Türü tanımak, yenip yenmediğini ve nasıl ayırt edildiğini öğrenmek için şemsiye mantarı sayfamıza bakın; burada tanım değil, konum ve mevsim bilgisi vardır. Bir kaydın olması mantarın o gün orada görüldüğünü gösterir; bugün orada olduğunu ya da toplanabileceğini göstermez.
Kaynaklardaki Türkiye notu: Şemsiye mantarı Türkiye'de yaygındır; Marmara, Ege, Batı Karadeniz ve Akdeniz'den kayıtları var.
Şemsiye mantarı ile karışan zehirli türler
- Ölüm mantarı Amanita phalloides Ölümcül zehirli
- Ölümcül lepiota Lepiota brunneoincarnata Ölümcül zehirli
- Panter mantarı Amanita pantherina Zehirli
- Yeşil sporlu şemsiye Chlorophyllum molybdites Zehirli
Kayıtların bölgelere dağılımı: Marmara 32; Karadeniz 8; Ege 7; İç Anadolu 5; Akdeniz 1. En çok kayıt gelen iller sırasıyla İstanbul, Ankara, Kastamonu, İzmir, Muğla, Bolu, Kırklareli ve Çanakkale.
Daha az kayıt bulunan iller: Balıkesir, Sakarya, Samsun, Manisa, Edirne, Yalova, Kırıkkale, Osmaniye, Trabzon ve Eskişehir. Kaydı olmayan bir ilde türün bulunmadığı söylenemez; kayıt yoğunluğu, o yörede kaç kişinin gözlem paylaştığını da yansıtır.
Tarihli kayıtların yaklaşık yüzde 60'i eylül–kasım, yüzde 7'i mart–mayıs, yüzde 13'i haziran–ağustos, yüzde 18'i aralık–şubat arasındadır. En yoğun aylar ekim, kasım ve aralık. Şubat ve mart aylarında haritamızda kayıt yok.
Kaynaklara göre: Şemsiye mantarı Avrupa'da temmuz–kasım arasında, güneyde daha geç çıkar. Türkiye'de ilkbahar ve sonbaharda toplandığı bildirilir; GBIF kayıtları en çok ekimdedir.
Şemsiye mantarı orman açıklıklarında, ormana bitişik çimenlik alanlarda, merada ve kumullarda çıkar; tek tek, küçük gruplar ya da bazen peri halkası hâlinde görülür.
Ölüm mantarı (Amanita phalloides, ölümcül): Genç, kapalı şemsiye mantarı Amanita'larla karışabilir: Amanita'da sap dibinde kese, lekeli ama yılan deseni olmayan sap vardır. Yalnız açılmış şapkaları topla.
Ölümcül lepiota (Lepiota brunneoincarnata, ölümcül): Çok daha küçük; İspanya'da ölümcül zehirlenmelere yol açmıştır. Küçük şemsiyeli mantarlar asla toplanmaz.
Panter mantarı (Amanita pantherina, zehirli): Koyu şapka üzerinde açık renkli pullar (şemsiye mantarında tersi: açık zemin, koyu pul).
Yeşil sporlu şemsiye (Chlorophyllum molybdites, zehirli): Hafif yeşilimsi lameller ve yeşil spor izi; sapta yılan deseni yok.
Kızaran şemsiye mantarı (Chlorophyllum rhacodes, yenmez): Daha küçük, kalkık iri pullu, sapında yılan deseni yok; birçok kişide rahatsızlık yapar.
Sık sorulan sorular
Şemsiye mantarı Türkiye'de nerede çıkar?
Haritamızda 18 ilden 53 kayıt var; en çok İstanbul, Ankara, Kastamonu, İzmir ve Muğla illerinden. Bölge olarak en çok Marmara, Karadeniz ve Ege.
Şemsiye mantarı hangi ayda çıkar?
Kayıtlar en çok ekim, kasım ve aralık aylarında. Şemsiye mantarı Avrupa'da temmuz–kasım arasında, güneyde daha geç çıkar. Türkiye'de ilkbahar ve sonbaharda toplandığı bildirilir; GBIF kayıtları en çok ekimdedir.
Şemsiye mantarı en çok hangi ilde görülür?
En çok kayıt İstanbul'da; ardından Ankara, Kastamonu ve İzmir gelir. Bu sıra gözlemci yoğunluğunu da yansıtır.
Şemsiye mantarı nerede yetişir, hangi ortamı sever?
Şemsiye mantarı orman açıklıklarında, ormana bitişik çimenlik alanlarda, merada ve kumullarda çıkar; tek tek, küçük gruplar ya da bazen peri halkası hâlinde görülür.
Şemsiye mantarı hangi zehirli mantarla karışır?
En önemli benzerleri Ölüm mantarı (ölümcül), Ölümcül lepiota (ölümcül) ve Panter mantarı (zehirli). Genç, kapalı şemsiye mantarı Amanita'larla karışabilir: Amanita'da sap dibinde kese, lekeli ama yılan deseni olmayan sap vardır. Yalnız açılmış şapkaları topla.
Haritada şemsiye mantarı görülen yerde toplayabilir miyim?
Kayıt, toplama izni anlamına gelmez. Devlet ormanında ticari toplama izne bağlıdır, millî parkta toplama yasaktır; gitmeden önce orman işletme şefliğine sorun.
Bu haritadaki kayıtlar ne kadar güncel?
Kayıtlar GBIF ve iNaturalist'ten her ayın başında yeniden alınır; il listesi, ay dağılımı ve harita bu veriden kendiliğinden güncellenir.
Mantar zehirlenmesinde ne yapılır?
Belirti beklemeden 112 aranır; Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114'tür. Yenen mantardan bir parça ya da fotoğraf hastaneye götürülür.
Kaynaklar
- 6831 sayılı Orman Kanunu (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
- 2873 sayılı Millî Parklar Kanunu, md. 14 (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
- FAO AGROVOC: Macrolepiota procera (Türkçe: şemsiye mantarı) agrovoc.fao.org
Tüm kaynaklar (6)
- GBIF ve iNaturalist: Türkiye gözlem kayıtları (sitemizin haritası) gbif.org
- Wikipedia (EN): Macrolepiota procera en.wikipedia.org
- First Nature: Macrolepiota procera first-nature.com
Veri kaynağı ve lisans
Gözlemler GBIF.org (insan gözlemi ve herbaryum örneği; coğrafi sorunu işaretli kayıtlar hariç) ve iNaturalist araştırma düzeyi kayıtlarından, 2 Kasım 2026 tarihinde alındı. Yalnız makro mantarlar (Agaricomycetes, Pezizomycetes) ve tür düzeyinde adlandırılmış kayıtlar. Her nokta kendi kaydına bağlanır; kaydeden kişi ve lisans (CC0, CC BY, CC BY-NC) kayıtta yazılıdır.
Harita: © OpenStreetMap katkıcıları. İl merkezleri: Wikidata. Bölge, kaydın GADM il adından; il adı olmayan kayıtta en yakın il merkezinden belirlenir. Korunan türlerde (iNaturalist "tehdit altında" ya da IUCN VU/EN/CR) konum ~10 km'ye yuvarlanır; iNaturalist'in gizlediği konumlar "yaklaşık" yazar.
Bir gözlem, mantarın o gün orada görüldüğünü gösterir; bugün orada olduğunu ya da toplanabileceğini göstermez. Gözlem sayısı, mantarın bolluğundan çok o bölgede kaç kişinin kayıt tuttuğunu yansıtır.
Son güncelleme: Hazırlayan: Poros Mantar editörlüğüDüzeltme bildir